Liên minh châu Âu (EU) hôm 24/2 áp trừng phạt 8 quan chức Nga bị cáo buộc vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, chủ yếu là thẩm phán và người điều hành nhà tù giam giữ tù nhân chính trị. Tuy nhiên, Hungary đã phủ quyết gói trừng phạt Nga mở rộng lần thứ 20 và khoản vay 106 tỷ USD cho Ukraine, lý do là Kiev chậm trễ khôi phục dòng dầu Nga qua đường ống Druzhba. Ukraine khẳng định đường ống bị hư hại do drone Nga tấn công, đang sửa chữa. Hungary và Slovakia - hai nước duy nhất trong EU còn phụ thuộc Druzhba - đổ lỗi cho Kiev cố tình trì hoãn. Quyết định yêu cầu sự đồng thuận từ toàn bộ 27 thành viên EU.
Phân Tích
Vụ Hungary phủ quyết cho thấy rõ sự rạn nứt ngày càng sâu trong khối EU khi chiến tranh Ukraine bước sang năm thứ tư. Thủ tướng Viktor Orban đang chơi ván bài nguy hiểm: dùng quyền phủ quyết làm đòn bẩy chính trị ngay trước cuộc bầu cử ngày 12/4, khi ông đối mặt thách thức nghiêm trọng nhất trong 16 năm cầm quyền.
Đường ống Druzhba - di sản thời Liên Xô - đã trở thành vũ khí địa chính trị hai chiều. Hungary và Slovakia vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn dầu này, trong khi phần lớn EU đã cắt đứt. Kiev có đòn: để đường ống 'hỏng' là cách gây áp lực Budapest và Bratislava mà không vi phạm hợp đồng vận chuyển. Nhưng chính sách này phản tác dụng khi cho Orban lý do chính đáng để chặn viện trợ.
Khoản vay 106 tỷ USD không phải tiền mặt trực tiếp mà là cam kết tài chính dài hạn giúp Kiev vay với lãi suất thấp. Không có nó, chính phủ Ukraine sẽ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc chi trả lương công chức, trợ cấp xã hội, và duy trì bộ máy hành chính. Đây là vấn đề sinh tồn, không phải vấn đề quân sự.
Cái giá EU phải trả cho nguyên tắc 'nhất trí toàn bộ' đang hiện rõ. Một quốc gia 9,6 triệu dân có thể bắt cóc chính sách đối ngoại của khối 450 triệu dân. Ba năm qua, Brussels đã nhiều lần phải mua chuộc Budapest bằng các ngoại lệ và ưu đãi để thông qua các gói viện trợ Ukraine. Lần này Orban tính toán rằng thời điểm bầu cử là lúc đòn bẩy mạnh nhất.
Câu hỏi lớn hơn: liệu Ukraine có thực sự vô tội trong vụ đường ống này? Quan chức an ninh Ukraine thừa nhận tấn công drone vào trạm bơm Druzhba hôm 24/2 - đúng ngày EU họp bàn gói viện trợ. Đây là thông điệp rõ ràng từ Kiev: các nước muốn dầu Nga thì phải ủng hộ Ukraine. Nhưng chiến thuật này có thể làm xói mòn sự đồng cảm từ các đồng minh vốn đã mệt mỏi.