Dữ liệu 11 năm từ cụm vệ tinh Swarm của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu cho thấy một vùng yếu lớn trong từ trường Trái Đất đã mở rộng đáng kể. Khu vực này, gọi là South Atlantic Anomaly (Dị thường Nam Đại Tây Dương), đã tăng kích thước từ năm 2014 với diện tích gần bằng nửa lục địa châu Âu. Vùng từ trường yếu này gây nguy hiểm cho vệ tinh khi bay qua, khiến thiết bị bị hỏng hoặc tạm ngừng hoạt động do bức xạ cao. Từ năm 2020, một khu vực ở Đại Tây Dương phía tây nam châu Phi suy giảm từ trường nhanh hơn. Ngược lại, từ trường trên Siberia đang mạnh lên trong khi từ trường Canada yếu đi.
Phân Tích
Câu chuyện về từ trường Trái Đất thường bị coi là khoa học thuần túy, nhưng nó có tác động thực tế đến hạ tầng công nghệ mà chúng ta phụ thuộc hằng ngày. Hệ thống GPS, vệ tinh truyền thông, mạng điện thoại di động—tất cả đều dựa vào những chiếc vệ tinh đang quay quanh hành tinh này. Khi một vùng như South Atlantic Anomaly mở rộng, rủi ro cho các vệ tinh đi qua tăng lên. Không phải chuyện viễn tưởng: vệ tinh có thể bị lỗi phần cứng, mất kết nối tạm thời, hoặc thậm chí hỏng hoàn toàn.
Điều đáng chú ý là sự thay đổi này không đồng đều. Từ trường yếu đi nhanh hơn ở phía châu Phi so với Nam Mỹ. Giáo sư Chris Finlay từ Đại học Kỹ thuật Đan Mạch giải thích rằng có "điều gì đó đặc biệt" đang xảy ra dưới khu vực này, liên quan đến những vùng từ trường ngược chiều sâu bên trong lõi ngoài lỏng của Trái Đất. Trong khi đó, từ trường ở Siberia lại mạnh lên, còn ở Canada thì yếu đi—điều này ảnh hưởng đến cực từ Bắc đang dịch chuyển dần về phía Siberia.
Đối với các công ty công nghệ và viễn thông, đây là vấn đề về chi phí. Vệ tinh đắt tiền. Mỗi lần phóng tốn hàng trăm triệu USD. Nếu vùng yếu từ trường tiếp tục mở rộng, các công ty sẽ phải gia cố phần cứng, điều chỉnh quỹ đạo, hoặc chấp nhận rủi ro cao hơn. Điều đó có thể đẩy chi phí dịch vụ lên người tiêu dùng.
Cụm vệ tinh Swarm của ESA giờ giữ kỷ lục dài nhất về đo từ trường liên tục từ không gian—hơn 11 năm và đếm tiếp. Những dữ liệu này không chỉ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về lõi Trái Đất mà còn hỗ trợ hệ thống dẫn đường toàn cầu, theo dõi thời tiết vũ trụ, và lập kế hoạch cho các nhiệm vụ vệ tinh tương lai. ESA hy vọng kéo dài nhiệm vụ đến sau năm 2030, khi chu kỳ mặt trời tối thiểu sẽ mang lại điều kiện quan sát tốt hơn.
Câu hỏi lớn vẫn là: từ trường Trái Đất sẽ thay đổi nhanh như thế nào và liệu chúng ta có kịp thích ứng không.