Eo biển Hormuz gần như đóng cửa gần hai tuần. Iran tuyên bố sẽ không cho phép 'một lít dầu' nào được xuất khẩu khỏi Trung Đông nếu các cuộc tấn công của Mỹ và Israel tiếp tục. Châu Á — khu vực nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới — đang chịu áp lực nặng nề. Năm 2025, lục địa này nhập 59% dầu thô từ Trung Đông. Hàn Quốc áp trần giá xăng lần đầu trong gần 30 năm. Bangladesh điều quân đội canh kho dầu. Pakistan đóng cửa trường học, văn phòng chính phủ chỉ làm bốn ngày mỗi tuần. Việt Nam kêu gọi làm việc từ xa và dỡ thuế nhập khẩu xăng dầu đến cuối tháng Tư. Giá dầu đã vượt 100 USD/thùng rồi giảm nhẹ, nhưng vẫn bất ổn.
Phân Tích
Trump nói thế giới đừng lo. Ông thả dầu dự trữ khẩn cấp, hứa nới lệnh trừng phạt với 'một số quốc gia', và úp mở rằng xung đột có thể chấm dứt sớm. Thị trường hít một hơi nhẹ nhõm — rồi lại căng thẳng. Vì trên thực tế, eo biển Hormuz vẫn đóng, tàu dầu vẫn bị tấn công, và Iran vẫn không nhân nhượng.
Vấn đề cốt lõi ở đây là địa lý và phụ thuộc. Khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí đốt vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua Hormuz. Không có tuyến đường thay thế nào đủ sức bù đắp nếu eo biển này đóng cửa kéo dài. Các nước giàu như Nhật Bản và Trung Quốc còn có kho dự trữ chiến lược để cầm cự. Nhật tung ra 80 triệu thùng — tương đương 45 ngày tiêu thụ. Trung Quốc được cho là đang nhận dầu Iran bất chấp lệnh trừng phạt. Nhưng với Bangladesh, Pakistan, Myanmar, hay Philippines — những nước gần như không có đệm dự phòng — thì đây là cuộc khủng hoảng thật sự, không phải lý thuyết.
Việt Nam rơi vào nhóm dễ tổn thương. Hà Nội đang chứng kiến cảnh người dân xếp hàng dài ở trạm xăng và giá nhiên liệu leo thang. Chính phủ phản ứng bằng hai biện pháp: kêu gọi làm việc từ xa để giảm tiêu thụ nhiên liệu — một tín hiệu cho thấy tình trạng cung cấp đang thực sự căng thẳng — và dỡ bỏ thuế nhập khẩu xăng dầu cho đến cuối tháng Tư để kích cầu nguồn cung từ bên ngoài. Đây là những biện pháp ngắn hạn, không phải giải pháp cơ cấu.
Cái nguy hiểm hơn là hiệu ứng dây chuyền. Khi chi phí nhiên liệu tăng, giá vận chuyển hàng hóa tăng theo. Các doanh nghiệp xuất khẩu — xương sống kinh tế Việt Nam — sẽ chịu áp lực biên lợi nhuận lớn hơn. Lạm phát hàng tiêu dùng sẽ ăn vào sức mua của tầng lớp trung lưu đang hình thành.
Trong bức tranh lớn hơn, cuộc khủng hoảng này cho thấy sự phụ thuộc năng lượng của châu Á vào Trung Đông chưa bao giờ được giải quyết triệt để. Năng lượng tái tạo đang phát triển nhưng chưa đủ. Và trong khi Trump tuyên bố 'sắp kết thúc', không một chính phủ châu Á nào dám đặt cược ngân sách quốc gia vào lời hứa đó.
Tác Động Cộng Đồng
Người gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng: Khi giá nhiên liệu tăng vọt tại Việt Nam và lạm phát leo thang, áp lực lên gia đình ở quê nhà tăng theo. Người thân cần nhiều tiền hơn để trang trải chi phí sinh hoạt, khiến lượng kiều hối cần thiết có thể tăng đột biến — đặc biệt với những gia đình ở tầng lớp thu nhập thấp và trung bình.
Nhà đầu tư bất động sản và doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa Việt Nam: Chi phí vận chuyển từ Việt Nam sang Mỹ có thể tăng theo giá dầu toàn cầu. Các doanh nghiệp nhập khẩu hàng thực phẩm và tiêu dùng từ Việt Nam tại Nam California hay Houston nên chuẩn bị cho khả năng giá vốn tăng trong quý tới.
Người cao tuổi tị nạn thế hệ 1: Thế hệ đã từng sống qua thời kỳ khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970-1980 hiểu rõ những gì đang diễn ra có thể leo thang nhanh đến mức nào. Mối lo không chỉ là giá xăng ở Mỹ tăng, mà còn là bất ổn kinh tế toàn cầu có thể tác động đến an ninh tài chính của họ và gia đình còn ở Việt Nam.