Oakland kết thúc năm 2025 với 67 vụ giết người – thấp nhất trong 25 năm và giảm một nửa so với đỉnh điểm 134 vụ năm 2021. Đây là tin đáng chú ý, nhất là sau khi Tổng thống Trump tuyên bố thành phố này "đã bị bỏ đi" và không còn cứu vãn được nữa. Các lãnh đạo địa phương cho rằng sự phối hợp giữa cảnh sát, tổ chức cộng đồng và chương trình can thiệp bạo lực là chìa khóa. Chương trình Ceasefire – kết hợp cảnh sát, nhà hoạt động bạo lực và lãnh đạo tôn giáo – được ghi nhận là đột phá trước đại dịch. Tuy nhiên, bạo lực vẫn tập trung ở East và West Oakland, và một vụ xả súng hàng loạt ngày 8/3 khiến 2 người chết, 7 người bị thương.
Phân Tích
Trump gọi Oakland là "too far gone" – đã bị bỏ đi – ngay lúc thành phố này đang ghi nhận mức giết người thấp nhất kể từ năm 2000. Đó không chỉ là sự trùng hợp đáng xấu hổ về mặt chính trị. Đó là ví dụ điển hình về cách nỗi sợ hãi được vũ khí hóa để phục vụ các mục tiêu khác nhau.
Câu chuyện Oakland không phải là câu chuyện của một anh hùng duy nhất. Không phải cảnh sát một mình. Không phải chính phủ liên bang với chiến dịch trấn áp nhập cư. Không phải một tổ chức phi lợi nhuận với ngân sách khổng lồ. Điều khiến Oakland xoay chuyển được là sự kết hợp lộn xộn, không hoàn hảo nhưng bền bỉ giữa các bên: cảnh sát chia sẻ dữ liệu với các thành phố láng giềng, các nhà hoạt động cộng đồng tiếp cận những thanh niên có nguy cơ cao nhất, và thành phố đầu tư vào những khu phố lâu nay bị bỏ mặc.
Chương trình Ceasefire – ra đời tại Oakland trước khi lan rộng khắp nước Mỹ – là mô hình hiệu quả nhất được ghi nhận trong việc giảm bạo lực súng đạn. Nhưng nó cũng từng gần sụp đổ sau bê bối tình dục năm 2016 liên quan đến cảnh sát, làm rạn nứt niềm tin giữa sở cảnh sát và bộ phận phòng chống bạo lực. Rằng hai bên vẫn tiếp tục hợp tác sau đó, dù gượng gạo, là minh chứng cho thấy thể chế dân sự có thể phục hồi nếu có ý chí.
Tuy nhiên, cần thận trọng với những con số đẹp. 67 vụ giết người vẫn là 67 gia đình tan vỡ. Và sự sụt giảm không đồng đều – East Oakland vẫn chiếm tới 28 trong số 67 vụ – có nghĩa là với người sống ở đó, bức tranh trông khác hẳn so với trên báo cáo thành tích.
Về phía Trump, ông đang cố gắng nhận công với xu hướng giảm bạo lực đang diễn ra trên khắp các thành phố lớn của Mỹ, kể cả những nơi mà chính sách liên bang gần như không có tác động trực tiếp. Chiến thuật quen thuộc: vẽ bức tranh tối tăm nhất có thể về thực trạng, sau đó nhận công khi số liệu cải thiện – bất kể nguyên nhân thực sự là gì.
Bài học lớn nhất từ Oakland không phải là "hãy theo mô hình của chúng tôi". Mà là: bạo lực cộng đồng là vấn đề đủ phức tạp để không một bên nào có thể giải quyết một mình. Và những thành phố nào hiểu điều đó sớm hơn sẽ đi trước những thành phố còn đang tranh cãi xem ai được nhận công.
Tác Động Cộng Đồng
Cộng đồng người Việt tại Vùng Vịnh (Bay Area) – đặc biệt ở San Jose và Oakland – theo dõi tin này sát sao. Nhiều gia đình gốc Việt thế hệ thứ nhất và thứ hai sinh sống hoặc làm việc gần Oakland, và tình trạng an ninh ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua nhà, mở doanh nghiệp hay cho con đi học trong khu vực.
Thế hệ người Việt tị nạn cao tuổi (đến Mỹ sau 1975) định cư ở các vùng lân cận Oakland từng chứng kiến những làn sóng bạo lực kéo dài thập kỷ. Tin tức về số vụ giết người giảm xuống mức thấp nhất 25 năm là điều thực sự có ý nghĩa với họ – không phải chính trị, mà là chất lượng cuộc sống hàng ngày.
Các kỹ sư và nhân viên tech gốc Việt làm việc tại Thung lũng Silicon nhưng chọn sinh sống ở Oakland vì giá thuê nhà rẻ hơn cũng hưởng lợi gián tiếp từ xu hướng này. Sự cải thiện an ninh có thể củng cố thêm quyết định ở lại khu vực, thay vì chuyển về phía Nam Bay.