Hàng ngàn thí sinh hoàn thành đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM sáng 5/4/2026 tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM. Nhận xét chung: đề không quá khó nhưng dài, với 120 câu trắc nghiệm trong 150 phút. Điểm nóng là từ "niêm" trong phần tiếng Việt — một từ cổ chỉ quy tắc bằng trắc trong thơ Đường luật, hầu hết thí sinh chưa từng gặp. Quốc Việt, học sinh Trường Thực hành Sài Gòn, cho biết phải tự suy luận nghĩa từ ngữ cảnh đề bài. Bài thi có thang điểm tối đa 1.200, chia đều cho bốn phần: tiếng Việt, tiếng Anh, toán học và tư duy khoa học. Kết quả đợt 1 dự kiến công bố ngày 17/4/2026.
Phân Tích
Kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM đang ngày càng đóng vai trò then chốt trong hệ thống tuyển sinh đại học Việt Nam — nhưng vụ từ "niêm" tiết lộ một mâu thuẫn nội tại chưa được giải quyết.
Một từ xuất hiện trong từ điển Hoàng Phê từ năm 2005, dùng để chỉ quy tắc thi phú cổ điển, hoàn toàn vắng bóng trong chương trình THPT hiện hành. Nếu đề thi tuyên bố bám sát kiến thức phổ thông, thì sự xuất hiện của "niêm" là một lỗ hổng biên soạn, không phải thước đo năng lực ngôn ngữ thực tế.
Vấn đề sâu hơn nằm ở triết lý thiết kế: bài thi 120 câu trong 150 phút — tức trung bình 75 giây mỗi câu — vốn đã ưu tiên tốc độ xử lý hơn tư duy sâu. Khi thí sinh gặp từ lạ trong áp lực thời gian, họ buộc phải đoán, không phải phân tích. Điều đó biến phần ngôn ngữ thành bài kiểm tra may rủi, chứ không phải năng lực.
Các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT hay ACT đã trải qua nhiều lần cải cách để loại bỏ từ vựng mang tính elitist — xa rời ngôn ngữ đời thường. Đại học Quốc gia TP.HCM cần minh bạch hóa tiêu chí chọn từ vựng, đặc biệt khi kết quả thi này quyết định tương lai của hàng trăm ngàn thí sinh mỗi năm.