Tổng thống Donald Trump hôm thứ Hai gọi điện chúc mừng phi hành đoàn Artemis II đang ở quỹ đạo Mặt Trăng, đồng thời tuyên bố ông đã "cứu" NASA khỏi nguy cơ đóng cửa trong nhiệm kỳ đầu. Tuyên bố này gây bất ngờ vì chỉ hai ngày trước đó, Nhà Trắng vừa công bố đề xuất cắt giảm 23% ngân sách NASA cho năm 2027. Trước đó, đầu năm 2025, Trump cũng đề xuất cắt 24%, xuống còn $18,8 tỷ — mức thấp nhất trong một thập kỷ. Quốc hội phản đối và thông qua ngân sách $24,4 tỷ. Cuộc gọi 12 phút có nhiều khoảnh khắc im lặng căng thẳng, trong đó Trump nhắc đến Wayne Gretzky nhiều lần và mời phi hành đoàn đến Nhà Trắng sau khi tàu đáp xuống Thái Bình Dương vào thứ Sáu.
Phân Tích
Khoảng cách giữa lời nói và hành động của Trump với NASA hiếm khi lộ rõ đến vậy trong một cuộc gọi trực tiếp với phi hành đoàn đang bay ngoài vũ trụ. Tuyên bố "cứu NASA" phát ra ngay sau khi ông ký đề xuất cắt 23% ngân sách — đây là mâu thuẫn chính sách khó biện hộ, ngay cả theo tiêu chuẩn của Washington.
Điều đáng phân tích hơn là vai trò của Jared Isaacman — tỷ phú tư nhân, người từng tự bay lên vũ trụ và nay làm quản trị viên NASA. Isaacman vừa tuyên bố "ủng hộ mạnh mẽ chính sách tài chính của tổng thống", vừa kêu gọi nhân viên NASA "để chính trị cho các chính trị gia". Đây là cách xử lý nội bộ khéo léo nhưng cũng đặt NASA vào thế kẹt: bảo vệ ngân sách hay trung thành với lãnh đạo?
Lịch sử cho thấy các chương trình vũ trụ tốn kém dễ trở thành "cờ hiệu" chính trị hơn là cam kết ngân sách thực sự. Constellation bị Obama hủy năm 2010 sau khi Bush rót tiền vào đó suốt sáu năm. Artemis có thể đi theo hướng tương tự nếu Quốc hội không tiếp tục đóng vai trò "van an toàn" như đã làm trong năm 2025. Lần này, với đề xuất cắt giảm lần thứ hai liên tiếp, áp lực lưỡng đảng sẽ khó duy trì hơn.