Tại Hội nghị tuyển sinh đại học ngày 20/4/2026, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, GS. TS Lê Quân, công bố chi phí trung bình để nuôi một sinh viên đại học tại Việt Nam hiện không dưới 100 triệu đồng mỗi năm — tương đương toàn bộ thu nhập bình quân của một người lao động trong năm 2025, theo dữ liệu Bộ Nội vụ ở mức 8,31 triệu đồng mỗi tháng.
Ông Quân nhấn mạnh: "Đại học không phải là chỗ để học đại." Học phí tại 130 trường đại học dao động từ 9,8 đến 170 triệu đồng mỗi năm, và năm 2026 tiếp tục tăng, có trường tăng tới 47%. Ông kêu gọi các trường chú trọng chất lượng đầu ra và trách nhiệm tạo việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp. Bộ đang xây dựng Quỹ học bổng quốc gia để hỗ trợ sinh viên giỏi và hoàn cảnh khó khăn.
Phân Tích
Tỷ lệ chi phí đại học so với thu nhập bình quân tại Việt Nam hiện đang ở mức báo động: 100 triệu đồng mỗi năm so với thu nhập bình quân 99,72 triệu đồng một năm — tức là một gia đình lao động phải dành gần như toàn bộ thu nhập để nuôi một sinh viên, chưa tính chi phí sinh hoạt, nhà ở, và các khoản phát sinh.
Đây là hệ quả trực tiếp của chính sách tự chủ đại học — một mô hình mà Việt Nam đang đẩy mạnh từ năm 2015. Khi nhà nước giảm bao cấp, các trường tự chủ tài chính bằng cách tăng học phí, đôi khi lên tới 47% trong một năm. Trong khi đó, hệ thống học bổng quốc gia vẫn đang ở giai đoạn "xây dựng" — tức là chưa vận hành — khiến khoảng trống hỗ trợ ngày càng lớn.
Vấn đề chất lượng đầu ra mà ông Quân nêu ra cũng phản ánh một thực tế không mới: nhiều doanh nghiệp phàn nàn sinh viên tốt nghiệp thiếu kỹ năng thực tiễn. Nhưng giải pháp ông đề xuất — phối hợp với Bộ Công an để đồng bộ dữ liệu bảo hiểm xã hội — đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư và mức độ giám sát nhà nước đối với người lao động trẻ từ lúc nhập học cho đến khi đi làm. Đây là chi tiết đáng chú ý mà báo chí trong nước hầu như không đề cập.
Tác Động Cộng Đồng
Cộng đồng người Việt tại Mỹ gửi kiều hối về Việt Nam với tổng giá trị ước tính hàng tỷ USD mỗi năm — và một phần đáng kể trong đó được dùng để trang trải học phí cho con cái hoặc người thân còn học trong nước. Khi học phí đại học tại Việt Nam tăng mạnh, đặc biệt các trường tự chủ tăng tới 47% chỉ trong một năm, áp lực tài chính đó dội ngược lên vai những gia đình Việt kiều.
Ngoài ra, nhiều gia đình gốc Việt tại Mỹ đang cân nhắc cho con về Việt Nam học đại học như một lựa chọn rẻ hơn so với các trường Mỹ. Nếu học phí Việt Nam tiếp tục leo thang mà chất lượng đầu ra chưa được kiểm chứng độc lập, lựa chọn đó sẽ kém hấp dẫn hơn rõ rệt.