Hơn 14 tháng sau vụ cháy Eaton và Palisades tháng 1/2025, hàng nghìn gia đình California vẫn chưa biết nhà mình có an toàn để vào ở hay không. Nhóm Eaton Fire Residents United thu thập dữ liệu từ hàng trăm căn nhà cho thấy 100% kiểm tra dương tính với chì trước khi xử lý, và 60% vẫn dương tính sau khi đã được công ty chuyên nghiệp làm sạch. Các công ty bảo hiểm từng tuyên bố nhà đã sạch — nhưng kết quả xét nghiệm phủ nhận điều đó.
Hơn 13.000 đơn khiếu nại thiệt hại khói lửa đã được nộp, theo dữ liệu từ bài viết gốc của CalMatters. Sacramento hiện có hai dự luật: AB 1642 — do nạn nhân cháy rừng cùng Sở Kiểm soát Chất độc Hại xây dựng, thiết lập tiêu chuẩn sức khỏe ràng buộc và đã qua ủy ban đầu tiên với tỷ số 5-0 — và AB 1795, dựa trên tiêu chuẩn ngành do chính các hiệp hội bảo hiểm soạn thảo. Các nhóm vận động bảo hiểm phản đối AB 1642 nhưng không có ý kiến gì với AB 1795.
Các công ty bảo hiểm từng tuyên bố nhà đã sạch — nhưng kết quả xét nghiệm thực tế lại phủ nhận hoàn toàn điều đó.
Phân Tích
Cấu trúc của lực lượng đặc nhiệm Sở Bảo hiểm California tự nói lên tất cả: 2 ghế cho vận động viên ngành bảo hiểm, 3 ghế cho các công ty xử lý môi trường có hợp đồng với bảo hiểm, và không một ghế nào cho nạn nhân hay nhà độc lập học. Đây không phải lần đầu California rơi vào bẫy này — khủng hoảng amiăng và làn sóng kiện tụng về nấm mốc hồi thập niên 1990 và 2000 đều bắt đầu bằng khoảng trống tiêu chuẩn tương tự, và thiệt hại cuối cùng đổ lên đầu chủ nhà bình thường.
AB 1795 nguy hiểm không phải vì nó xấu trên giấy tờ, mà vì nó hợp pháp hóa một tiêu chuẩn ngành tự viết, rồi biến tiêu chuẩn đó thành lá chắn pháp lý cho bảo hiểm trong các vụ kiện tương lai. Khi chủ nhà ra tòa cố chứng minh nhà chưa sạch, bảo hiểm chỉ cần nói "chúng tôi đã tuân thủ AB 1795" — và gánh nặng chứng minh lại dồn lên người đang bệnh, đang nợ, đang không có nhà ở.
AB 1642 đi theo hướng ngược lại: lấy sức khỏe làm thước đo, không phải checklist (danh sách kiểm tra theo quy trình). Việc dự luật này qua ủy ban đầu tiên với tỷ số tuyệt đối 5-0 cho thấy có đủ ý chí chính trị — nhưng áp lực vận động hành lang từ ngành bảo hiểm sẽ tăng mạnh trước khi dự luật ra sàn toàn hội.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng gốc Việt tại Nam California chịu tác động trực tiếp.
Thứ nhất, nhà đầu tư bất động sản gốc Việt tại Nam California — tập trung ở các khu vực Rosemead, Monterey Park, Arcadia và San Gabriel Valley gần vùng cháy Eaton — đang đối mặt với tình huống kép: nhà vẫn đứng nhưng không thể cho thuê hay bán vì chưa có giấy chứng nhận sạch độc tố. Nếu AB 1795 thắng thế, tiêu chuẩn ngành sẽ không đủ để thuyết phục người mua gốc Á vốn đặc biệt cẩn thận với chất lượng không khí trong nhà.
Thứ hai, người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 đang thuê hoặc sở hữu nhà trong vùng ảnh hưởng — nhiều người sống bằng thu nhập cố định và không đủ tiền thuê luật sư kiện bảo hiểm — sẽ là nhóm khó tự bảo vệ nhất nếu gánh nặng chứng minh tiếp tục đổ lên chủ nhà. AB 1642, nếu thông qua, tạo ra cơ chế thực thi nhà nước thay vì buộc từng cá nhân phải ra tòa.