Tại tọa đàm "Chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp trước những thách thức mới" diễn ra ngày 12/5/2026 ở TP.HCM, đại diện nhiều ngành công nghiệp Việt Nam cảnh báo áp lực ESG đang thay đổi hoàn toàn luật chơi xuất khẩu.
Ông Nguyễn Xuân Hòa, Tổng thư ký Hiệp hội Sơn và Mực in Việt Nam, cho biết từ năm 2026, các quy định mới về hàm lượng VOC (hợp chất hữu cơ dễ bay hơi) và an toàn hóa chất bắt buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ xanh — đúng lúc giá nguyên liệu và cạnh tranh giá đang đè nặng lên doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Ông Nguyễn Đình Quyền, chuyên gia tư vấn ESG và Carbon Neutral, nhấn mạnh: tại châu Âu và các thị trường phát triển, đối tác mua hàng đã sử dụng hệ thống dữ liệu quốc tế để so sánh phát thải carbon. Sản phẩm nào có dữ liệu minh bạch và đủ chứng nhận sẽ được ưu tiên. Ông Phạm Hoài Trung, Phó chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp nhỏ có lợi thế linh hoạt hơn tập đoàn lớn trong giai đoạn đầu triển khai ESG.
Tại các thị trường phát triển, sản phẩm nào có dữ liệu minh bạch và đủ chứng nhận sẽ được ưu tiên thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.
Phân Tích
Các thị trường lớn — đặc biệt là EU với Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) có hiệu lực từng bước từ năm 2026 — đang biến "hồ sơ xanh" từ lợi thế cạnh tranh thành điều kiện gia nhập thị trường. Đây không phải xu hướng tự nguyện nữa.
Vấn đề cốt lõi là khoảng cách năng lực giữa doanh nghiệp lớn và vừa nhỏ tại Việt Nam. Các tập đoàn có vốn nước ngoài hoặc liên kết với chuỗi toàn cầu đã bắt đầu kiểm toán carbon từ vài năm trước. Ngược lại, phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành sơn, nhựa, cao su vẫn đang "tìm hiểu ESG là gì" — theo chính ông Nguyễn Quốc Anh, Chủ tịch Hội Cao su - Nhựa TP.HCM.
Điều đáng lo là tốc độ. Quy định hóa chất mới có hiệu lực từ năm 2026, trong khi chu kỳ đầu tư công nghệ xanh thường kéo dài 3 đến 5 năm. Nhiều doanh nghiệp nhỏ có thể bị loại khỏi chuỗi cung ứng không phải vì sản phẩm kém chất lượng, mà vì thiếu dữ liệu phát thải.
Nhà nước Việt Nam đến nay chưa công bố gói hỗ trợ tài chính cụ thể cho doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyển đổi xanh. Nếu khoảng trống này không được lấp kịp, kết quả có thể là quá trình tập trung hóa công nghiệp: chỉ tập đoàn lớn đủ vốn tuân thủ ESG, còn doanh nghiệp nhỏ bị gạt ra ngoài chuỗi xuất khẩu.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng người Việt tại Mỹ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Thứ nhất, doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa Việt Nam — đặc biệt nhóm nhập khẩu sơn, nhựa, cao su thành phẩm từ các nhà máy vừa và nhỏ tại TP.HCM và Bình Dương — sẽ đối mặt với rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng nếu nhà sản xuất đối tác không đạt chuẩn ESG theo yêu cầu của nhà bán lẻ Mỹ. Từ năm 2026, nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại Mỹ đã áp tiêu chí carbon disclosure (công bố dữ liệu phát thải) cho nhà cung cấp cấp 2 trở xuống.
Thứ hai, kỹ sư và chuyên gia gốc Việt tại Thung lũng Silicon, Austin và Seattle — đặc biệt những người làm trong lĩnh vực sustainability, supply chain software, hoặc ESG consulting — sẽ thấy nhu cầu tư vấn chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp Việt Nam tăng đáng kể trong giai đoạn 2026 đến 2028, mở ra cơ hội kinh doanh xuyên biên giới.