Chính quyền Trump tuyên bố đẩy mạnh tước quốc tịch (denaturalization — quá trình hủy bỏ quốc tịch đã được cấp) như một phần trong chiến dịch siết chặt di trú, nhưng thực tế pháp lý đang làm chậm đà đó. Theo NPR, Bộ Tư pháp đã xem xét 34 hồ sơ denaturalization được công bố công khai tính đến tháng 5/2026, trong đó có 11 trường hợp bị thu hồi quốc tịch thực sự. Trong 16 tháng qua, theo Bộ Tư pháp, số hồ sơ mới vượt tổng số bốn năm dưới thời Biden — nhưng các chuyên gia luật nhận định con số thực tế vẫn còn thấp so với giọng điệu cứng rắn của chính quyền. Giáo sư Daniel Kanstroom của Boston College nói thẳng: ông không thấy đây là tình trạng khẩn cấp. Lý do là công dân nhập tịch có quyền được xét xử bởi thẩm phán liên bang — một lớp bảo vệ pháp lý mà tiến trình trục xuất thông thường không có.
Khoảng cách giữa lời hứa chính trị và thực thi pháp lý trong vụ này không phải ngẫu nhiên — đó là hệ quả tất yếu của cấu trúc hiến pháp Mỹ.
Trong lịch sử Mỹ, denaturalization từng bị lạm dụng nặng nề: thập niên 1950, chính phủ dùng công cụ này nhắm vào những người bị tình nghi có liên hệ với cộng sản. Tòa án Tối cao sau đó trong vụ Afroyim kiện Rusk năm 1967 đã siết chặt điều kiện tước quốc tịch, xác lập nguyên tắc rằng công dân không thể mất quốc tịch trừ khi tự nguyện từ bỏ.
Hiện tại, Bộ Tư pháp đang chọn lọc các vụ có tiền án hình sự nặng — gian lận, tội phạm tình dục, khủng bố — vì những hồ sơ này dễ thắng trước tòa. Đây là chiến lược khôn ngoan về mặt pháp lý, nhưng giáo sư Cassandra Robertson của Case Western Reserve cảnh báo: khi đã có tiền lệ từ những vụ "dễ", chính quyền có thể mở rộng phạm vi sang các trường hợp ít rõ ràng hơn.
Vấn đề nghiêm trọng nhất không phải số lượng hồ sơ hiện tại, mà là điều kiện tố tụng dân sự: bị đơn không được chỉ định luật sư miễn phí, và vụ kiện không có thời hạn truy tố. Điều đó có nghĩa là chính phủ về lý thuyết có thể nhắm vào bất kỳ người nhập tịch nào dựa trên hành vi từ 20 đến 30 năm trước.
Cộng đồng người Việt nhập tịch — đặc biệt thế hệ tị nạn đầu tiên định cư từ thập niên 1970 đến 1990 tại các trung tâm như Little Saigon (Quận Cam), Houston và San Jose — có lý do cụ thể để chú ý đến diễn biến này. Theo số liệu điều tra dân số Mỹ, có hơn 1,3 triệu người Mỹ gốc Việt, phần lớn là công dân nhập tịch. Điểm đáng lo là các vụ kiện dân sự denaturalization không có thời hạn truy tố và không bảo đảm luật sư miễn phí — tức là bất kỳ sai sót hành chính nào trong hồ sơ nhập tịch từ hàng chục năm trước đều có thể bị đào lại. Với những người cao tuổi từng khai báo qua phiên dịch hoặc với sự hỗ trợ pháp lý hạn chế vào những năm 1980 đến 1990, rủi ro về sai lệch hồ sơ — dù không cố ý — là mối lo thực sự, không phải giả định.
Dù Bộ Tư pháp tuyên bố vượt số hồ sơ tước quốc tịch của cả nhiệm kỳ Biden chỉ trong 16 tháng, các chuyên gia luật di trú nói rõ: công dân nhập tịch có quyền xét xử trước thẩm phán liên bang — một rào cản pháp lý mà chính quyền Trump đang phải vật lộn vượt qua.
"DOJ xem xét 34 hồ sơ tước quốc tịch công khai, chỉ 11 trường hợp bị thu hồi thực sự tính đến tháng 5/2026
"Công dân nhập tịch có quyền xét xử bởi thẩm phán liên bang, khác với tiến trình trục xuất thông thường
"Vụ kiện dân sự denaturalization không có thời hạn truy tố và không bảo đảm luật sư miễn phí cho bị đơn
],
Khi đã có tiền lệ từ những vụ dễ thắng, chính quyền có thể mở rộng phạm vi sang các trường hợp ít rõ ràng hơn.
Once precedent is set from these easy-to-win cases, the administration could expand its scope to less clear-cut situations.