Chỉ một ngày sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa ở California hôm 03/06/2026, kết quả sơ bộ vẫn chưa phân định được người chiến thắng trong cuộc đua vào ghế thống đốc bang. Đây không chỉ là một đêm kiểm phiếu chậm — đây là dấu hiệu của một sự đảo lộn lớn hơn trong cách cử tri California đi bầu, và nó có hệ quả thực sự đối với cộng đồng người Mỹ gốc Việt đang theo dõi chặt chẽ từng diễn biến.
Theo KQED, dữ liệu theo dõi lá phiếu trước thềm ngày bầu cử cho thấy một xu hướng đáng chú ý: cử tri Cộng hòa có xu hướng bỏ phiếu qua thư sớm hơn, trong khi cử tri Dân chủ ở tiểu bang vốn nghiêng về phía tả này lại giữ lá phiếu qua bưu điện hoặc chọn bỏ phiếu trực tiếp vào ngày bầu cử. Đây là điều hoàn toàn ngược lại so với các kỳ bầu cử gần đây, khi người Dân chủ thường bỏ phiếu qua thư và người Cộng hòa ra điểm bỏ phiếu.
Năm 2026, California không phải là nơi bất kỳ ai có thể cho phép mình tự mãn.
Tại sao sự đảo chiều trong hành vi bỏ phiếu lại làm mờ đi kết quả đêm bầu cử
Trong bất kỳ cuộc bầu cử nào ở California, kết quả đêm đầu tiên luôn mang tính sơ bộ. Nhưng lần này, sự thay đổi trong hành vi bỏ phiếu khiến cho việc đọc kết quả ban đầu trở nên đặc biệt khó đoán. Khi các lá phiếu qua thư của người Cộng hòa được kiểm đếm trước — vì chúng đến sớm hơn — ứng viên nghiêng về phía bảo thủ như Steve Hilton có thể tạm thời dẫn trước. Nhưng khi hàng triệu lá phiếu của người Dân chủ được gửi muộn hơn hoặc bỏ trực tiếp bắt đầu được kiểm, cục diện có thể đảo ngược hoàn toàn.
Đây là hiện tượng mà các nhà phân tích bầu cử Mỹ thường gọi là "red mirage" và "blue shift" — tức là ảo giác đỏ ban đầu rồi dần chuyển sang xanh khi kiểm phiếu tiếp tục. Năm 2020, hiện tượng tương tự ở quy mô quốc gia đã gây ra nhiều ngày hỗn loạn thông tin. Tại California năm 2026, bởi vì xu hướng bỏ phiếu đã đảo chiều so với những gì từng xảy ra, ngay cả kinh nghiệm của những chuyên gia phân tích kỳ cựu cũng trở nên kém tin cậy hơn bình thường.
Điều này tạo ra một môi trường không chắc chắn cho cả hai ứng viên hàng đầu. Theo KQED, cả Xavier Becerra — cựu Bộ trưởng Tư pháp Mỹ dưới thời Tổng thống Biden — lẫn Steve Hilton — cựu chiến lược gia Bảo thủ người Anh đã trở thành gương mặt truyền hình ở Mỹ — đều chưa thể tuyên bố chiến thắng.
Lịch sử của một ghế thống đốc luôn là chiến trường ngầm
California là tiểu bang đông dân nhất nước Mỹ, với hơn 39 triệu người, và nền kinh tế của bang nếu tách ra đứng độc lập sẽ lớn thứ năm thế giới — theo số liệu của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (Bureau of Economic Analysis). Ghế thống đốc California vì vậy không chỉ là một vị trí hành chính địa phương. Đây là bệ phóng quốc gia, là biểu tượng chính sách, và trong bối cảnh nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, là một trong những tiếng nói đối lập quan trọng nhất mà đảng Dân chủ cần nắm giữ.
Hệ thống bầu cử sơ bộ mở (open primary) của California — nơi tất cả ứng viên từ mọi đảng tranh cử cùng nhau và hai người dẫn đầu, bất kể đảng phái, sẽ bước vào vòng tổng tuyển cử tháng 11 — tạo ra những kịch bản bất ngờ. Không có gì ngăn cản một cuộc đối đầu giữa hai người Dân chủ, hay trong trường hợp này, giữa một cựu quan chức Dân chủ dày dạn và một người Cộng hòa theo phong cách "outsider" (người ngoài dòng chính thống) được định hình bởi truyền thông.
Becerra mang theo hồ sơ chính sách dày dặn: ông từng là kiến trúc sư pháp lý của nhiều vụ kiện liên bang chống lại chính quyền Trump về vấn đề nhập cư, bảo hiểm y tế, và bảo vệ người tiêu dùng. Cộng đồng người Mỹ gốc Latinh và gốc Á ở California — bao gồm hàng trăm ngàn người Mỹ gốc Việt — từng hưởng lợi trực tiếp từ các chính sách mà ông bảo vệ tại Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (Department of Health and Human Services) lẫn khi còn là Tổng chưởng lý California.
Hilton đại diện cho một dòng chảy khác: ông xây dựng thương hiệu trên luận điểm rằng tầng lớp tinh hoa lưỡng đảng đã bỏ rơi người lao động. Ông từng là cố vấn cho cựu Thủ tướng Anh David Cameron trước khi chuyển sang làm truyền thông tại Mỹ. Sức hấp dẫn của Hilton nằm ở khả năng thu hút cử tri độc lập và những người Dân chủ thất vọng với đảng mình — nhưng câu hỏi là liệu sức hấp dẫn đó có đủ mạnh ở một tiểu bang mà người Dân chủ chiếm đa số áp đảo.
Tom Steyer và bài học về tiền bạc không mua được vị trí thứ hai
Theo KQED, tỷ phú và nhà hoạt động khí hậu Tom Steyer phát biểu trước những người ủng hộ tại sự kiện theo dõi kết quả bầu cử của ông ở San Francisco, kêu gọi sự kiên nhẫn và nhấn mạnh rằng ông đã kết thúc chiến dịch một cách mạnh mẽ. Steyer cũng bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ đối với các tập đoàn lớn như PG&E và Chevron mà theo ông đã đứng ra chống lại chiến dịch tranh cử của mình.
Steyer không phải là cái tên xa lạ trong chính trường California. Năm 2018 và 2020, ông đã chi hàng chục triệu đô la vào các chiến dịch vận động toàn quốc. Việc ông có mặt trong cuộc đua lần này, với nguồn lực tài chính cá nhân đáng kể, cho thấy cuộc cạnh tranh trong nội bộ đảng Dân chủ cũng quyết liệt không kém cuộc đối đầu liên đảng. Nhưng tiền bạc trong chính trị California không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với phiếu bầu — và việc PG&E lẫn Chevron, hai gã khổng lồ năng lượng có ảnh hưởng sâu rộng trong tiểu bang, đã dồn lực đối phó với ông là dấu hiệu cho thấy Steyer đã đủ mức đe dọa để họ phải nghiêm túc đối phó.
Những ghế Hạ viện California — chiến trường thực sự tháng 11
Trong khi cuộc đua thống đốc thu hút sự chú ý của công luận, theo KQED, các cuộc đua vào Hạ viện Liên bang tại California mới là những trận chiến có hệ quả trực tiếp đến cán cân quyền lực tại Washington. Đảng Dân chủ đang thúc đẩy mạnh mẽ nhằm giành lại quyền kiểm soát Hạ viện, và chiến trường California đặc biệt quan trọng sau một loạt phán quyết tòa án đã nghiêng ưu thế về phía Cộng hòa trong quá trình phân chia lại địa hạt bầu cử (redistricting) trên toàn quốc.
Tuy nhiên, cũng theo KQED, cử tri California năm ngoái đã thông qua bản đồ địa hạt Hạ viện mới, làm giảm đáng kể số ghế cạnh tranh trong tiểu bang — một tin tốt cho đảng Dân chủ đương nhiệm. Nếu đảng Dân chủ giành lại đa số ở Hạ viện, họ có khả năng chặn chương trình nghị sự lập pháp của Tổng thống Trump, triệu tập các quan chức nội các và tiến hành điều tra hành pháp.
Đối với cộng đồng người Mỹ gốc Việt — đặc biệt tập trung ở Quận Cam, San Jose, và Houston — đây là những vấn đề không thuần túy mang tính lý thuyết. Chính sách nhập cư, bảo hiểm y tế Medi-Cal cho gia đình thu nhập thấp, và ngân sách liên bang cho các dịch vụ tái định cư là những điểm tiếp xúc trực tiếp giữa chính trị liên bang và đời sống thường ngày. Medi-Cal — chương trình Medicaid của California — phục vụ hàng triệu người, trong đó có rất nhiều gia đình gốc Á mới định cư chưa đủ điều kiện mua bảo hiểm tư nhân.
Địa hạt 22 và cuộc chiến trong nội bộ đảng Dân chủ về hướng đi của đảng
Theo KQED, địa hạt Hạ viện số 22 ở vùng Bakersfield là cuộc đua được theo dõi sát nhất. Hai ứng viên Dân chủ — Assemblymember (thành viên Hội đồng lập pháp bang) Jasmeet Bains, một bác sĩ làm việc tại các cơ sở y tế phụ thuộc vào Medi-Cal và định vị mình là người Dân chủ ôn hòa, đối đầu với Randy Villegas, giáo sư đại học và ủy viên hội đồng trường có sự ủng hộ của Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Liên minh Tiến bộ Hạ viện (Congressional Progressive Caucus). Khi kiểm được khoảng một nửa phiếu bầu vào tối thứ Ba, Villegas đang dẫn trước Bains khoảng 1.300 phiếu.
Đây không chỉ là hai cái tên cạnh tranh một ghế — đây là cuộc trưng cầu nội bộ về linh hồn của đảng Dân chủ tại California. Người Cộng hòa đương nhiệm David Valadao — người từng thua ghế năm 2018 trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, theo KQED — đã được Hãng thông tấn AP xác nhận sẽ tiến vào vòng tổng tuyển cử tháng 11. Câu hỏi là ông sẽ đối mặt với ai: một ứng viên Dân chủ trung dung hay một người theo đường lối tiến bộ.
Với người Mỹ gốc Việt ở vùng San Joaquin Valley — một cộng đồng nông nghiệp đáng kể đang phát triển ở miền Trung California — câu trả lời cho câu hỏi này ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách nước, đất nông nghiệp, và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ.
Cuộc đua ở San Diego và bài học về đoàn kết nội bộ
Tại Quận San Diego, theo KQED, Thành ủy viên Marni von Wilpert đã vượt qua đối thủ nội bộ Ammar Campa-Najjar — một cựu trợ lý Bộ Lao động dưới thời Tổng thống Obama từng thua hai lần trước ông Darrell Issa — để giành quyền đối đầu với Jim Desmond, giám sát viên quận được người tiền nhiệm Issa ủng hộ. AP xác nhận kết quả này khi kiểm được khoảng 55% phiếu vào tối thứ Ba.
Cuộc đua nội bộ giữa von Wilpert và Campa-Najjar đã biến thành một cuộc chiến cáo buộc lẫn nhau cay đắng, theo KQED: von Wilpert cáo buộc đối thủ có lập trường chống LGBT; Campa-Najjar phản bác rằng việc bà đặt câu hỏi về những lần đổi tên và nơi cư trú của ông là kỳ thị sắc tộc. Sự rạn nứt này — dù đã qua — để lại câu hỏi về mức độ đoàn kết của cử tri Dân chủ San Diego trong cuộc tổng tuyển cử tháng 11.
Quận San Diego có cộng đồng người Mỹ gốc Việt đáng kể, đặc biệt ở các khu vực phía đông thành phố. Trong các cuộc bầu cử trước, cử tri gốc Việt ở đây thể hiện sự phân chia không theo đường thẳng giữa hai đảng — họ thiên về các vấn đề như chính sách đối ngoại với Trung Quốc, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, và quyền sở hữu súng — điều có nghĩa là cả von Wilpert lẫn Desmond đều có cơ hội tiếp cận khối cử tri này nếu họ biết cách nhắn gửi thông điệp đúng hướng.
Kết luận: California không đơn giản là "đã an toàn" cho bất kỳ ai
Nhiều người nhìn vào California và thấy một tiểu bang Dân chủ không thể lung lay. Nhưng cuộc bầu cử sơ bộ ngày 03/06/2026 cho thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều. Cử tri đang thay đổi hành vi — bỏ phiếu theo những cách khác với dự đoán của cả hai đảng. Cuộc đua thống đốc vẫn còn bỏ ngỏ. Các cuộc đua Hạ viện có hệ quả quốc gia đang đi đến những kết quả có thể quyết định hướng đi của Mỹ trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ Trump.
Điều đó có nghĩa là gì cho tháng 11? Nhiều khả năng nhất, Becerra sẽ vào vòng chung kết với lợi thế đăng ký cử tri Dân chủ khổng lồ của tiểu bang về phía mình — nhưng nếu hành vi bỏ phiếu tiếp tục đảo chiều và cử tri độc lập ngả về Hilton, cuộc đua có thể gần hơn nhiều so với những gì các mô hình truyền thống dự đoán. Điều chắc chắn duy nhất là: năm 2026, California không phải là nơi bất kỳ ai có thể cho phép mình tự mãn.
Đọc toàn bộ bài tường thuật gốc của KQED tại liên kết nguồn bên dưới.
- [1]ww2.kqed.org