Khoảng một nửa số thẻ xanh được cấp mỗi năm tại Mỹ thuộc về những người đang sống ngay trên đất Mỹ — không phải những người đang chờ từ nước ngoài.1 Con số đó, theo Bộ An ninh Nội địa Mỹ, đại diện cho hàng trăm nghìn gia đình đang đi theo một lộ trình pháp lý đã được thiết lập suốt nhiều thập kỷ, gọi là adjustment of status (điều chỉnh tư cách cư trú — quy trình cho phép người đang ở Mỹ nộp đơn xin thẻ xanh mà không cần rời khỏi nước).1 Chỉ trong vài ngày cuối tháng 5/2026, chính quyền Trump đã cố gắng lật ngược toàn bộ nền tảng đó — rồi nhanh chóng lùi bước khi vấp phải làn sóng phản ứng dữ dội.
Theo Times of San Diego, dẫn lại từ CalMatters, chính quyền Trump đã ban hành một chỉ thị chính sách toàn diện ngay trước kỳ nghỉ Lễ Tưởng niệm (Memorial Day), yêu cầu hầu hết người có visa tạm thời và những người đang hưởng chế độ parole nhân đạo (cho phép tạm thời ở lại Mỹ mà chưa có tư cách cư trú chính thức) phải quay về nước gốc để chờ cấp thẻ xanh từ đó.1 Đây là sự đảo lộn trực tiếp với chính sách lâu đời cho phép người nhập cư ở lại Mỹ trong thời gian chờ đợi.12
Rồi vào cuối tuần ngay sau đó, cũng theo Times of San Diego, Bộ An ninh Nội địa bắt đầu hạ thấp tầm quan trọng của chỉ thị vừa ban hành, nói với New York Times rằng đây không phải là chính sách áp đặt toàn diện và rằng các sĩ quan của Cơ quan Di trú và Quốc tịch Hoa Kỳ (USCIS) vốn luôn có quyền tự quyết trong từng trường hợp.1
Đây không phải là lùi bước — đây là chiến thuật tạo sự mơ hồ có chủ đích
Nhìn bề ngoài, việc chính quyền phủ nhận phạm vi của chính sách có vẻ là dấu hiệu của một bước lùi. Nhưng cơ chế thực sự đang vận hành ở đây phức tạp hơn nhiều.
Theo Times of San Diego dẫn lời một luật sư di trú tại Modesto tên Patrick Kolasinski, cách giải thích của Bộ An ninh Nội địa là hành động "che đậy" — vừa để tránh phản ứng công khai, vừa để tránh bị kiện vì cách thay đổi chính sách như vậy là "hoàn toàn bất hợp pháp."1 Điều đáng chú ý là chính Bộ An ninh Nội địa cũng không trả lời câu hỏi của CalMatters về việc liệu chính sách mới có bị đảo ngược hay không.1
Nói cách khác: chính quyền không rút lại chỉ thị. Họ chỉ đang tạo ra một vùng xám pháp lý — nơi các sĩ quan USCIS vẫn có thể áp dụng tinh thần của bản ghi nhớ gốc mà không cần một văn bản chính sách rõ ràng nào để tấn công trước tòa. Đây là một chiến lược quen thuộc: di chuyển ranh giới mà không để lại dấu vết pháp lý dễ tranh cãi.
Bằng chứng là điều đang xảy ra ngay trong các cuộc phỏng vấn thực tế. Theo Times of San Diego, một số luật sư di trú cho biết các thân chủ của họ đã bị các sĩ quan USCIS hỏi tại sao họ nộp đơn xin thẻ xanh từ bên trong nước Mỹ, và liệu có lý do gì khiến họ không thể về nước chờ đợi không.1 Bà Lynn Damiano Pearson, Giám đốc Chiến lược Pháp lý tại Trung tâm Luật Di trú Quốc gia, cho biết cộng đồng luật sư di trú đang nhận thấy các câu hỏi này có vẻ bắt nguồn trực tiếp từ bản ghi nhớ mới.1
Đây là cơ chế thực sự đáng lo ngại: không cần một chính sách chính thức được áp dụng đồng loạt — chỉ cần gieo sự không chắc chắn đủ để làm tê liệt hành vi của hàng nghìn gia đình.
Ai đứng trước rủi ro lớn nhất — và tại sao California là tâm chấn
Theo số liệu của Bộ An ninh Nội địa được Times of San Diego trích dẫn, năm 2023, có 112.100 người dân California nhận thẻ xanh qua con đường adjustment of status — nhiều hơn bất kỳ tiểu bang nào khác, chiếm gần một phần năm tổng số trường hợp điều chỉnh tư cách cư trú trên toàn quốc.1
Nhóm bị ảnh hưởng nặng nề nhất bao gồm thân nhân của công dân Mỹ, công nhân công nghệ bị sa thải, gia đình hỗn hợp tư cách cư trú, và sinh viên quốc tế.1 Điều quan trọng cần hiểu là đa số người xin thẻ xanh không thuộc diện lao động có kỹ năng cao — theo số liệu năm 2023 của Bộ An ninh Nội địa, khoảng 64% người mới có thẻ xanh đạt được tư cách cư trú thông qua quan hệ gia đình với công dân Mỹ hoặc thường trú nhân hợp pháp, không phải qua con đường việc làm.1
Con số này phá vỡ một quan niệm phổ biến rằng cuộc tranh luận về thẻ xanh chủ yếu xoay quanh visa H-1B và lao động công nghệ. Thực tế, phần lớn những người bị ảnh hưởng là những người có cha mẹ, vợ chồng, hay con cái là công dân Mỹ — những người đang theo đúng hệ thống, chờ đợi theo đúng quy trình.
Với cộng đồng người Việt tại Mỹ — đặc biệt tại các trung tâm đông dân như Little Saigon ở Quận Cam, San Jose, hay Houston — đây không phải là vấn đề trừu tượng. Cộng đồng người Mỹ gốc Việt có tỷ lệ cao các gia đình đang trong giai đoạn bảo lãnh thân nhân từ Việt Nam, trong đó nhiều người đã sang Mỹ theo diện thăm viếng hoặc các visa tạm thời khác và đang chờ điều chỉnh tư cách cư trú từ bên trong nước Mỹ. Quy trình lãnh sự (consular processing) — tức là phải về Việt Nam chờ phỏng vấn và cấp visa — vốn có thể kéo dài nhiều năm và đòi hỏi người xin thẻ xanh chịu đựng thời gian xa cách gia đình, mất thu nhập, và trong nhiều trường hợp, đối mặt với rủi ro bị từ chối nhập cảnh lại vào Mỹ nếu từng có vi phạm tư cách cư trú.
Ngành công nghệ phản ứng mạnh — nhưng đây chỉ là phần nổi của tảng băng
Theo Times of San Diego, các nhà tuyển dụng — đặc biệt trong ngành công nghệ — đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ bản ghi nhớ mới, cảnh báo rằng chính sách này có thể làm gián đoạn hoạt động và khiến nhân tài rời đi.1 Thung lũng Silicon từ lâu đã phụ thuộc vào dòng chảy kỹ sư và chuyên gia quốc tế đang chờ điều chỉnh tư cách cư trú — những người hiện đang làm việc hợp pháp tại Mỹ với visa tạm thời.
Tuy nhiên, sự phản đối từ ngành công nghệ — dù ồn ào — lại có nguy cơ che khuất nhóm dễ tổn thương hơn nhiều: những lao động dịch vụ, tiểu thương, và gia đình bình thường không có đội ngũ luật sư doanh nghiệp hùng hậu đứng sau. Một kỹ sư tại một công ty công nghệ lớn có thể được công ty thuê luật sư giải quyết hồ sơ. Một người thợ làm nail ở Quận Cam đang chờ thẻ xanh thông qua bảo lãnh gia đình thì không có lợi thế đó.
Một người phát ngôn giấu tên của Bộ An ninh Nội địa, theo Times of San Diego, còn cho biết các nhóm có thể bị ảnh hưởng nặng nề bao gồm những người ở lại quá hạn visa hoặc đến từ các quốc gia có công dân sử dụng nhiều phúc lợi công cộng.1 Đây là ngôn ngữ nhắm mục tiêu rõ ràng — và nó cho thấy chính sách này không chỉ là về thủ tục hành chính, mà còn là về việc chọn lọc ai được ở lại và ai bị buộc ra đi.
Điểm cuối của con đường này là tòa án — nhưng khoảng trống pháp lý hiện tại là thực và nguy hiểm
Các chuyên gia pháp lý được Times of San Diego trích dẫn nhận định rằng chính sách mới gần như chắc chắn sẽ bị đưa ra tòa.1 Lịch sử các chính sách di trú của chính quyền Trump trong nhiệm kỳ trước — từ lệnh cấm đi lại đến chính sách "Remain in Mexico" (Migrant Protection Protocols — yêu cầu người xin tị nạn chờ ở Mexico trong khi hồ sơ được xem xét tại Mỹ) — cho thấy các thách thức pháp lý có thể tạm thời đình chỉ thực thi. Nhưng các vụ kiện tốn thời gian, và trong thời gian đó, cuộc sống của hàng trăm nghìn gia đình bị treo lơ lửng.
Các chuyên gia pháp lý cũng lưu ý đây là một phần của xu hướng rộng hơn, khi chính quyền Trump nhắm vào những người đang tuân theo đúng các quy trình hợp pháp đã được thiết lập để có được tư cách cư trú.1 Điều đó có nghĩa là ngay cả những người đã làm mọi thứ "đúng sách" — nộp đơn đúng hạn, tham dự phỏng vấn, trả phí — cũng đang phát hiện ra rằng những quy tắc họ tuân theo có thể bị thay đổi giữa chừng.
Đây là điểm cốt lõi mà phân tích về câu chuyện này không thể bỏ qua: vấn đề không chỉ là chính sách cụ thể này có được thực thi hay không. Vấn đề là tính có thể dự đoán được của toàn bộ hệ thống di trú hợp pháp đang bị xói mòn một cách có hệ thống. Khi các quy tắc có thể thay đổi qua một bản ghi nhớ ban hành trước kỳ nghỉ lễ, rồi được phủ nhận một tuần sau, và không ai biết điều gì sẽ được áp dụng trong cuộc phỏng vấn tiếp theo — đó là môi trường mà ngay cả việc tuân thủ pháp luật cũng không đủ để bảo đảm an toàn.
Với cộng đồng người Mỹ gốc Việt, vốn đã có nhiều thế hệ phải điều hướng hệ thống di trú phức tạp và đầy biến động, bài học đắt giá này không mới. Nhưng quy mô và tốc độ của sự bất ổn hiện tại là điều đáng lo ngại ngay cả với những gia đình đã quen với việc chờ đợi trong sự không chắc chắn.
Phán quyết của các tòa án cuối cùng sẽ xác định liệu chính sách này có thể tồn tại hay không. Nhưng thiệt hại từ sự hỗn loạn — những cuộc phỏng vấn bị hủy, những quyết định sự nghiệp bị trì hoãn, những gia đình bị chia cắt trong khi luật sư cố gắng hiểu xem luật thực sự là gì — đó là thiệt hại đang xảy ra ngay bây giờ, không cần chờ đến bất kỳ phán quyết nào.
Đọc toàn bộ bài tường thuật gốc của Times of San Diego tại liên kết nguồn bên dưới.