166 tỷ USD. Đó là số tiền mà Cục Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) ước tính đã thu được từ các doanh nghiệp nhập khẩu trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết rằng chính sách thuế quan diện rộng của Tổng thống Donald Trump là vi hiến.1 Con số đó không phải là ảo — nó nằm trong các tài khoản của Bộ Tài chính. Nhưng con đường để số tiền đó quay về tay người đã nộp đang trở thành một trận chiến pháp lý nhiều tầng, với ba nhánh quyền lực của chính phủ liên bang vừa hợp tác vừa đối đầu nhau trong một quy trình chưa từng có tiền lệ rõ ràng.
Theo wdsu.com, câu chuyện này không chỉ là thủ tục hành chính đơn thuần. Nó là bài kiểm tra thực tế về việc liệu hệ thống tư pháp Mỹ có đủ sức buộc nhánh hành pháp tuân thủ một phán quyết bất lợi hay không — và trong bối cảnh đó, hàng nghìn doanh nghiệp nhập khẩu, bao gồm không ít công ty do người Mỹ gốc Việt điều hành, đang ngồi chờ xem liệu họ có thực sự nhận được tiền hay không.
Từ phán quyết Tối cao Pháp viện đến cổng nộp đơn: Con đường dài hơn tưởng
Sau khi Tòa án Tối cao vô hiệu hóa các mức thuế quan "có đi có lại" (reciprocal tariffs) mà chính quyền Trump áp dụng lên hàng hóa từ hầu hết các nước, Thẩm phán Richard Eaton của Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (Court of International Trade) đã ra lệnh cho CBP vào tháng 3/2026 xây dựng một hệ thống cho phép "tất cả các nhà nhập khẩu có hồ sơ" (all importers of record) nộp đơn xin hoàn thuế.1 Lệnh này mang tính toàn diện — không phân biệt doanh nghiệp lớn hay nhỏ, không giới hạn theo ngành hàng.
CBP đã ra mắt hệ thống trực tuyến mang tên cổng CAPE vào ngày 20/4/2026, với ưu tiên ban đầu là xử lý các đơn từ những nhà nhập khẩu chưa có hóa đơn thuế được quyết toán chính thức.1 Tính đến ngày 1/6/2026, theo số liệu từ CBP, các đơn xin hoàn thuế với tổng trị giá 89,6 tỷ USD đã được chấp nhận để xử lý, và cơ quan này cho biết đã chỉ đạo Bộ Tài chính phát hành 20,6 tỷ USD hoàn trả.1 Quy mô triển khai là rất lớn — theo một luật sư thương mại được wdsu.com dẫn lời, nhiều công ty đã nộp hàng nghìn đơn cùng một lúc, với thời gian hoàn trả dự kiến từ 60 đến 90 ngày sau khi được phê duyệt.1
Nhưng đây là nơi câu chuyện bắt đầu phức tạp.
Ranh giới tranh chấp: Ai được phép bước vào cổng CAPE?
Bộ Tư pháp đã kháng cáo lệnh "toàn diện" của Thẩm phán Eaton, lập luận trong hồ sơ tòa án rằng chỉ những công ty từng là nguyên đơn trong số hơn 2.500 vụ kiện thách thức tính hợp pháp của các mức thuế quan mới có quyền hợp pháp để xin hoàn tiền.1 Nói cách khác, theo quan điểm của Bộ Tư pháp: nếu bạn không kiện, bạn không được hưởng.
Lập luận này có logic pháp lý nhất định — trong hệ thống tư pháp Mỹ, phán quyết thông thường chỉ ràng buộc các bên trong vụ kiện. Nhưng trong một trường hợp mà chính sách ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế nhập khẩu, quan điểm đó đồng nghĩa với việc hàng chục nghìn doanh nghiệp đã nộp thuế bất hợp pháp nhưng không được hoàn trả, đơn giản vì họ thiếu nguồn lực hoặc thông tin để khởi kiện.
CBP cũng tự giới hạn phạm vi áp dụng: cho đến nay, cơ quan này chỉ mở cổng CAPE cho các doanh nghiệp có hóa đơn thuế chưa được quyết toán, hoặc những đơn vị có hóa đơn được thanh toán trong vòng 80 ngày trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết vào cuối tháng 2/2026.1 Các công ty đã nộp thuế sớm hơn — tức là những đơn vị chịu thiệt hại lâu nhất — hiện vẫn chưa được tiếp cận giai đoạn hai của quy trình hoàn thuế.
Đây là điểm mấu chốt mà phiên điều trần ngày thứ Ba tập trung vào: CBP có sẵn sàng và có khả năng mở rộng quy trình để bao gồm những khoản thanh toán thuế cũ hơn không?12
Cuộc đối đầu giữa tòa án và hành pháp — hiếm thấy nhưng không phải chưa từng có
Phiên điều trần tuần này mang một kịch tính thể chế đáng chú ý. Thẩm phán Eaton ban đầu yêu cầu chính Giám đốc CBP là ông Rodney Scott phải ra điều trần trực tiếp để giải trình về lộ trình tuân thủ lệnh tòa.1 Đây là một yêu cầu bất thường — hiếm khi thẩm phán liên bang yêu cầu người đứng đầu một cơ quan hành pháp cấp cao phải xuất hiện trực tiếp trước tòa.
Bộ Tư pháp phản đối và đề nghị cho một phó giám đốc thay thế. Khi thẩm phán Eaton giữ nguyên yêu cầu, Bộ Tư pháp đã kháng cáo cả yêu cầu đó lẫn phán quyết rộng hơn về phạm vi hoàn thuế lên Tòa phúc thẩm Liên bang Hoa Kỳ (U.S. Court of Appeals for the Federal Circuit).1 Hôm thứ Năm, Tòa phúc thẩm đồng ý tạm đình chỉ yêu cầu ông Scott phải ra điều trần.1 Thay vào đó, bà Susan Thomas, Phó Ủy viên điều hành phụ trách thương mại của CBP, sẽ xuất hiện tại tòa.1
Việc Bộ Tư pháp kháng cáo ngay lập tức và Tòa phúc thẩm tạm dừng lệnh của tòa cấp dưới cho thấy chính quyền không có ý định tuân thủ một cách thụ động. Với vụ việc hiện đang nằm trong tay Tòa phúc thẩm Liên bang, theo wdsu.com và ABC News, phiên điều trần ngày thứ Ba có thể cung cấp thêm thông tin về giai đoạn tiếp theo — nhưng phán quyết cuối cùng về phạm vi hoàn thuế vẫn còn nằm ở phía trước.12
Người tiêu dùng cuối cùng: Đừng mong tiền về tay mình
Trong lúc các doanh nghiệp lớn và luật sư thương mại tranh nhau suất vào cổng CAPE, một câu hỏi thực tế hơn đang được đặt ra cho người tiêu dùng bình thường: liệu họ có thấy được bất kỳ đồng nào trong số tiền hoàn thuế này không?
Câu trả lời ngắn gọn, theo các chuyên gia được wdsu.com dẫn lời, là gần như không.1 Vấn đề nằm ở cách thuế quan được hạch toán trong chuỗi cung ứng. Hầu hết các mức thuế này đã được các nhà nhập khẩu và nhà bán lẻ "bài vào" (baked into) trong giá thành sản phẩm từ trước — nghĩa là người tiêu dùng đã trả qua giá mua hàng, nhưng không có hóa đơn nào ghi rõ dòng "phụ phí thuế quan" riêng biệt.1 Để đủ điều kiện hoàn tiền với tư cách cá nhân, bạn cần có chứng từ cụ thể liệt kê rõ khoản thuế đó — điều gần như không ai có.
Tuy nhiên, có một số tín hiệu tích cực từ phía bán lẻ và giao nhận. Theo wdsu.com, một số nhà bán lẻ lớn như Costco cho biết họ sẽ tìm cách chuyển lợi ích từ việc hoàn thuế trở lại cho khách hàng dưới hình thức giá thấp hơn hoặc giá trị tốt hơn — như một cử chỉ thiện chí.1 Các công ty giao nhận như FedEx cũng thông báo sẽ bắt đầu xử lý hoàn tiền cho khách hàng của mình.1 Đây là những cam kết tự nguyện, không bắt buộc về mặt pháp lý — nhưng chúng phản ánh áp lực thực tế mà các doanh nghiệp phải đối mặt sau một giai đoạn dài đánh mất lòng tin của khách hàng vì giá cả leo thang.
Góc nhìn từ cộng đồng doanh nghiệp Mỹ gốc Việt
Với cộng đồng người Mỹ gốc Việt, câu chuyện thuế quan hoàn trả này không chỉ là tin tức kinh tế — nó chạm đến thực tế kinh doanh hàng ngày của hàng chục nghìn hộ gia đình.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ trong cộng đồng người Việt tại các vùng như Little Saigon ở Orange County, khu vực Houston, hay cộng đồng Louisiana, hoạt động trong các lĩnh vực trực tiếp bị ảnh hưởng bởi thuế quan: nhập khẩu thực phẩm, nguyên liệu làm nail, hàng gia dụng, linh kiện điện tử. Nhiều chủ tiệm nail — một ngành nghề mà người Mỹ gốc Việt chiếm tỷ lệ rất cao — phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu từ các nước bị áp thuế. Tuy nhiên, đây là những doanh nghiệp nhỏ, thường không có luật sư thương mại và không nằm trong danh sách 2.500 vụ kiện mà Bộ Tư pháp xem là điều kiện đủ để được hoàn thuế.
Nói cách khác, nếu quan điểm của Bộ Tư pháp thắng thế tại Tòa phúc thẩm Liên bang, thì chính những doanh nghiệp nhỏ — vốn không có nguồn lực để thuê luật sư và khởi kiện — sẽ là những người tay trắng trong cuộc phân phối lại 166 tỷ USD này. Đây không phải là ngẫu nhiên. Đây là hệ quả có thể tiên liệu của một quy tắc pháp lý ưu tiên các bên đã kiện — và về mặt thực tế, đó là ưu tiên cho những ai đã có đủ tiền để kiện từ đầu.
Tòa phúc thẩm sẽ quyết định gì — và tại sao điều đó quan trọng hơn phiên điều trần tuần này
Phiên điều trần ngày thứ Ba với bà Susan Thomas của CBP có thể cung cấp thêm dữ liệu về lộ trình kỹ thuật của cơ quan này — nhưng cuộc chiến pháp lý thực sự đã chuyển lên Tòa phúc thẩm Liên bang.12 Câu hỏi trung tâm mà tòa này phải giải quyết là: liệu một lệnh tòa "toàn diện" (universal injunction) — tức là lệnh áp dụng cho tất cả mọi người chứ không chỉ các bên trong vụ kiện — có hợp hiến và hợp pháp trong bối cảnh này không?
Đây là một câu hỏi pháp lý có ý nghĩa vượt xa vụ hoàn thuế quan. Trong nhiều năm, các thẩm phán bảo thủ và cả một số thẩm phán cấp tiến đã thảo luận về giới hạn hợp pháp của các lệnh toàn diện. Nếu Tòa phúc thẩm hạn chế phạm vi lệnh của Thẩm phán Eaton, đó sẽ là một tiền lệ quan trọng không chỉ cho vụ này mà cho tất cả các vụ kiện chính sách liên bang trong tương lai.
Khả năng nhiều nhất, theo cách nhìn của Saigon Sentinel, là Tòa phúc thẩm sẽ giữ nguyên quyền hoàn thuế cho các bên đã kiện — nhưng thu hẹp hoặc đặt điều kiện cho phạm vi "toàn diện" của lệnh ban đầu. Điều đó có nghĩa là: các tập đoàn lớn đã kiện từ đầu nhận được tiền; các doanh nghiệp nhỏ chưa kiện tiếp tục chờ đợi — và nhiều khả năng là chờ vô thời hạn.
Nếu kịch bản đó xảy ra, Quốc hội có thể phải vào cuộc bằng lập pháp để tạo ra một cơ chế hoàn thuế toàn diện hơn. Nhưng với bầu không khí chính trị hiện tại ở Washington, khả năng đó không cao trong ngắn hạn.
89,6 tỷ USD đã được chấp nhận xử lý — nhưng con đường về tay người nộp vẫn còn gập ghềnh
Nhìn lại, câu chuyện thuế quan hoàn trả này phơi bày một nghịch lý quen thuộc trong hệ thống pháp lý Mỹ: những ai có nguồn lực để bảo vệ quyền lợi của mình — thông qua luật sư, thông qua kiện tụng — đứng vào hàng đầu tiên. Những ai không có nguồn lực đó đứng sau, nếu không muốn nói là đứng ngoài.
Theo wdsu.com, tính đến đầu tháng 6/2026, 20,6 tỷ USD đã được CBP chỉ đạo Bộ Tài chính phát hành — trên tổng số 89,6 tỷ USD đơn đã được chấp nhận xử lý, và 166 tỷ USD là tổng ước tính đã thu.1 Khoảng cách giữa ba con số đó — 20,6 tỷ, 89,6 tỷ, và 166 tỷ — là không gian mà cuộc chiến pháp lý đang diễn ra.
Với người tiêu dùng bình thường và chủ doanh nghiệp nhỏ, lời khuyên thực tế nhất lúc này là: theo dõi xem nhà bán lẻ và đối tác vận chuyển của bạn có đưa ra cam kết hoàn tiền cụ thể không, và giữ lại mọi hóa đơn có ghi rõ khoản thuế quan nếu bạn có chúng. Ngoài ra, chờ đợi phán quyết từ Tòa phúc thẩm Liên bang — đó mới là điểm quyết định thực sự của quá trình này.
Đọc toàn bộ bài tường thuật gốc của wdsu.com tại liên kết nguồn bên dưới.
- [1]wdsu.com
- [2]news.google.com