Cựu chiến binh kiện Trump để ngăn cổng khải hoàn xây cạnh Arlington

Theo NPR, ba cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam đã kiện chính quyền Trump nhằm ngăn chặn kế hoạch xây cổng khải hoàn cao khoảng 76 mét ngay tại vòng xoay gần cổng chính của Nghĩa trang Quốc gia Arlington — nơi an nghỉ của hơn 400.000 quân nhân, cựu chiến binh và thân nhân.¹² Đơn kiện được nộp vào tháng 2/2026 bởi Shaun Byrnes (83 tuổi), Jon Gundersen, Michael Lemmon và nhà sử học kiến trúc Calder Loth, với sự đại diện của tổ chức phi lợi nhuận Public Citizen.¹ Luật sư trưởng Nicolas Sansone cho rằng vụ kiện dựa trên hai đạo luật — Commemorative Works Act và một phần của Title 40 trong Bộ luật Hoa Kỳ — đòi hỏi phải có sự cho phép của Quốc hội trước khi xây bất kỳ đài tưởng niệm nào trên đất liên bang ở Washington.¹ Chính quyền Trump tuyên bố công trình này nhằm "tôn vinh những thành tựu của người dân Mỹ" nhưng khẳng định không cần và sẽ không xin phép Quốc hội.¹

Phân Tích

Lần cuối cùng một dự án tưởng niệm lớn ở Washington vấp phải tranh cãi pháp lý gay gắt đến mức này là vào những năm 1980 khi Vietnam Veterans Memorial đối mặt với sức phản đối từ nhiều phía — nghịch lý là chính cộng đồng cựu chiến binh bây giờ lại đứng ở phía nguyên đơn để bảo vệ vùng đất đó.

Vụ kiện này có hai tầng quan trọng riêng biệt. Tầng pháp lý: liệu tổng thống có thể tự mình ra lệnh xây đài tưởng niệm trên đất liên bang mà không cần Quốc hội, hay không?¹ Nếu tòa án đứng về phía nguyên đơn, đây sẽ trở thành án lệ kiềm chế đáng kể quyền hành pháp trong việc sử dụng không gian công cộng ở thủ đô.

Tầng biểu tượng còn nhạy cảm hơn: Arlington không phải là công viên thông thường. Đây là không gian thiêng liêng gắn với hy sinh thực sự, nơi mà theo Byrnes, ngay cả những người bạn "chưa bao giờ tìm được xác" cũng vẫn hiện diện theo nghĩa tinh thần.¹ Khi phản đối đến từ chính những người có quyền phát ngôn đạo đức cao nhất — các cựu chiến binh Việt Nam — lập luận "dự án hư danh" của phe đối lập trở nên khó bác bỏ hơn nhiều so với chỉ trích thuần túy chính trị.

Vụ kiện cũng đặt ra câu hỏi về tiền lệ: khi một tổng thống muốn dùng không gian công cộng để tạo di sản cho chính mình, ranh giới pháp lý ở đâu?

Tác Động Cộng Đồng

Cộng đồng người Việt tị nạn thế hệ 1 tại Mỹ — đặc biệt những gia đình có thân nhân từng phục vụ trong Quân lực Việt Nam Cộng Hòa hoặc có người thân hi sinh trong Chiến tranh Việt Nam — theo dõi vụ kiện này với góc nhìn đặc biệt sâu sắc.

Shaun Byrnes, một trong ba nguyên đơn, từng phục vụ bốn năm trong Hải quân Mỹ tại miền Nam Việt Nam và bị thương nặng trong chiến đấu.¹ Ông đại diện cho một thế hệ người Mỹ — và gián tiếp, cả những người lính đồng minh Việt Nam — đã đổ máu trên cùng một chiến trường. Việc ông kiện chính phủ của mình không phải vì lý do chính trị đảng phái mà vì nguyên tắc tôn trọng người đã khuất là điều cộng đồng gốc Việt hiểu rất rõ.

Tuy nhiên, nguồn tin hiện có không cung cấp đủ dữ liệu cụ thể về số lượng cựu quân nhân gốc Việt được chôn cất tại Arlington, hay về bất kỳ chính sách liên bang nào tác động trực tiếp đến quyền lợi của cộng đồng gốc Việt trong vụ tranh chấp này. Vì vậy, tác động diaspora ở đây mang tính biểu tượng và tinh thần — có thật nhưng không thể định lượng từ các nguồn hiện có.