Nga lên án Mỹ 'tấn công vũ trang có chủ mưu' vào Iran sau đòn không kích

Nga hôm thứ Bảy gọi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran là 'hành động xâm lược vũ trang có chủ mưu và không bị khiêu khích nhằm vào một quốc gia có chủ quyền.' Bộ Ngoại giao Nga cáo buộc Washington và Tel Aviv lấy chương trình hạt nhân Iran làm cớ để thực chất thực hiện thay đổi chính quyền. Trung Quốc cũng lên tiếng 'hết sức lo ngại,' kêu gọi ngừng ngay hành động quân sự. Tổng thống Trump tuyên bố lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei đã chết. Truyền thông nhà nước Iran xác nhận ông qua đời hôm Chủ nhật. Iran đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào Israel và các căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông. Hội đồng Bảo an LHQ triệu tập phiên họp khẩn.

Phản ứng của Nga và Trung Quốc không có gì bất ngờ — nhưng lần này tông giọng mạnh hơn hẳn. Moscow gọi thẳng đây là 'xâm lược vũ trang.' Không phải 'quan ngại,' không phải 'kêu gọi kiềm chế' — mà là xâm lược. Đây là ngôn ngữ của một cường quốc muốn thiết lập tiền lệ pháp lý, không chỉ đưa ra tuyên bố ngoại giao.

Điều thực sự đáng chú ý không phải là Nga hay Trung Quốc phản đối — điều đó ai cũng đoán được. Điều đáng chú ý là phần còn lại của thế giới đang đi dây như thế nào. Các nước Arab vùng Vịnh lên án Iran tấn công các nước láng giềng, nhưng im lặng hoàn toàn trước hành động của Mỹ và Israel. Saudi Arabia gọi Iran là 'kẻ xâm lược phản bội' — nhưng không nói một chữ về Washington hay Tel Aviv. Đây là phép tính chính trị thuần túy: họ cần Mỹ để bảo đảm an ninh, nhưng họ cũng không muốn bị kéo vào một cuộc chiến mở rộng.

Europe chơi bài cẩn thận hơn. Anh, Pháp, Đức — ba nước từng dẫn đầu đàm phán hạt nhân Iran — không lên án Mỹ, nhưng kêu gọi đàm phán ngay lập tức. Macron nói thẳng rằng Paris 'không được báo trước, cũng không tham gia.' Đây là cách người Châu Âu phát tín hiệu: chúng tôi ủng hộ đồng minh, nhưng đây không phải cách chúng tôi muốn xử lý vấn đề.

Cái chết của Khamenei — nếu được xác nhận hoàn toàn — là biến số lớn nhất. Iran không có người kế nhiệm được chỉ định. Một nước cộng hòa thần quyền 47 năm tuổi đột ngột mất đi nhà lãnh đạo tối cao trong bối cảnh đang bị tấn công từ bên ngoài — đó là công thức của hỗn loạn, không phải dân chủ hóa nhanh chóng theo kiểu Trump muốn. Trump kêu gọi người Iran 'giành lại đất nước' — nhưng lịch sử cho thấy khoảng trống quyền lực trong các chế độ thần quyền thường không dẫn đến tự do, mà dẫn đến nội chiến hoặc thay thế bằng một lực lượng cứng rắn hơn.

Giá dầu sẽ biến động. Eo biển Hormuz — nơi gần 20% lượng dầu thô thế giới đi qua — nằm ngay trong tầm với của Iran. Nếu Tehran quyết định phong tỏa, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ chịu cú sốc nghiêm trọng. Đây mới là câu hỏi kinh tế thực sự mà giới doanh nghiệp đang lo ngại — không phải ai đúng ai sai về mặt đạo đức.

Cộng đồng người Mỹ gốc Iran tại các vùng như Los Angeles và Houston đang theo dõi sát sao diễn biến liên quan đến người thân còn ở Iran. Với người Mỹ gốc Việt, câu chuyện này ít tác động trực tiếp hơn — nhưng những ai làm việc trong ngành năng lượng, vận tải biển, hoặc đầu tư chứng khoán sẽ cảm nhận rõ tác động khi giá dầu leo thang và thị trường biến động.