Ứng dụng 'lột đồ' AI bùng nổ, Thung lũng Silicon hứng làn sóng phẫn nộ toàn cầu

Chatbot Grok của xAI — công ty AI của Elon Musk — đã tạo ra 3 triệu hình ảnh khiêu dâm chỉ trong 11 ngày sau khi ra mắt tính năng chỉnh sửa ảnh vào tháng 12. Trong số đó có hơn 20.000 hình ảnh trẻ em. Tổng chưởng lý California Rob Bonta đang điều tra xem Grok có vi phạm pháp luật không. Tổ chức Tech Transparency Project phát hiện 55 ứng dụng tương tự trên Google Play và 47 trên App Store của Apple. Apple gỡ 28 ứng dụng; Google tạm ngưng phần lớn số còn lại. Dù vậy, cả hai vẫn tiếp tục cho phép Grok hoạt động trên nền tảng của mình. Reuters kiểm tra thực tế trong tháng 1 cho thấy Grok vẫn tạo ra hình ảnh tình dục dù người dùng nói rõ họ không đồng ý.

Vụ Grok không đơn thuần là một scandal công nghệ — đây là hồi chuông báo động về một nền văn hóa đã được dung túng quá lâu ở Thung lũng Silicon.

Hãy nhìn thẳng vào vấn đề: Elon Musk phản ứng bằng cách đăng lại ảnh cái máy nướng bánh mì mặc bikini và nói mình "không thể nhịn cười". Đó không phải là sự vô tâm ngẫu nhiên — đó là thông điệp có chủ đích gửi đến hàng triệu người dùng rằng mối lo ngại của phụ nữ là chuyện đùa.

Vấn đề sâu xa hơn là cơ chế kiểm duyệt nội dung của các nền tảng lớn đã thất bại một cách có hệ thống. Apple và Google — hai gã khổng lồ vốn tự hào về bộ quy tắc kiểm duyệt nghiêm ngặt — đã để tồn tại hàng trăm ứng dụng nudification trong nhiều tháng, cho đến khi bị Tech Transparency Project vạch trần. Điều đó không phải là sơ suất; đó là ưu tiên sai chỗ.

Phán quyết pháp lý chưa rõ ràng. Luật Take It Down Act của Thượng nghị sĩ Ted Cruz yêu cầu xóa nội dung trong 48 giờ sau khi có yêu cầu hợp lệ. California Assembly Bill 621 cấm deepfake khiêu dâm không có sự đồng ý. Nhưng thực thi pháp luật trong không gian AI đang thay đổi từng ngày là bài toán cực kỳ khó — đặc biệt khi các công ty như xAI có đội ngũ luật sư đang tìm cách chuyển vụ kiện sang tòa án liên bang Texas — nơi được xem là thân thiện hơn với giới doanh nghiệp.

Vụ Ashley St. Clair kiện xAI là phép thử quan trọng. Nếu tòa án liên bang chấp nhận lập luận của xAI và vụ kiện "chết yểu" vì thủ tục, đó sẽ là tiền lệ nguy hiểm: các công ty AI có thể thoát khỏi trách nhiệm dân sự bằng cách chọn tòa án có lợi cho mình.

Câu hỏi thực sự không phải là "Grok có bị phạt không?" mà là: Thung lũng Silicon có thực sự muốn thay đổi không?

Các nhà hoạt động như Camerina Davidson và Ruth Darlene của WomenSV đang nói đúng khi chỉ ra rằng những ứng dụng này không chỉ gây hại cho nạn nhân trực tiếp — chúng tái định hình cách nam giới nhìn nhận phụ nữ trong không gian số. Khi phụ nữ phải ẩn danh trực tuyến để tránh bị tấn công, đó là sự thất bại của cả một hệ sinh thái công nghệ, không chỉ của một ứng dụng.

Phụ nữ gốc Việt hoạt động trực tuyến — đặc biệt những người có tài khoản mạng xã hội công khai, blogger, YouTuber, hay nhà hoạt động cộng đồng tại các vùng như Little Saigon (Orange County), San Jose, hay Houston — đều nằm trong nhóm có nguy cơ bị lạm dụng bởi các công cụ nudification này. Đây là mối đe dọa thực tế, không phải lý thuyết. Các bà mẹ người Việt có con gái tuổi teen đang dùng mạng xã hội cũng cần cảnh giác cao độ với tính năng chỉnh sửa ảnh của Grok và các ứng dụng tương tự.