Các bang đỏ và xanh cùng muốn kiểm soát AI trong bảo hiểm, Trump muốn ngăn các bang

Ít nhất chín bang Mỹ đã thông qua hoặc đang xem xét luật hạn chế sử dụng AI (Trí tuệ nhân tạo) trong bảo hiểm y tế. Arizona, Maryland, Nebraska và Texas ban hành luật năm ngoái. Florida của Thống đốc Ron DeSantis công bố "Tuyên ngôn Quyền AI" yêu cầu thanh tra thuật toán. Nhưng Trump ra lệnh hành pháp tháng 12 nhằm ngăn các bang can thiệp, gọi đó là "gánh nặng quá mức". Các công ty bảo hiểm phủ nhận dùng AI để từ chối yêu cầu bồi thường. Thăm dò cho thấy 63% cử tri lo ngại về AI. Tranh cãi xuyên đảng phái: cả bang đỏ lẫn xanh đều muốn kiểm soát, nhưng Washington muốn tự do cho ngành công nghệ.

Đây là trận chiến quyền lực kiểu mới: không phải tả chống hữu, mà là Washington chống lại các bang. Trump muốn Silicon Valley tự do phát triển AI không bị "gánh nặng" từ luật địa phương. Nhưng các thống đốc từ Texas đến Maryland—cả Cộng hòa lẫn Dân chủ—đều thấy rủi ro thực sự khi để thuật toán quyết định ai được chữa bệnh.

Câu chuyện bảo hiểm y tế lại càng nhạy cảm. ProPublica từng vạch trần cách các công ty như Cigna dùng hệ thống tự động từ chối hàng loạt yêu cầu bồi thường trong vài giây. CEO Cigna nói trước Quốc hội rằng AI "không bao giờ được dùng để từ chối", nhưng công ty đang bị kiện vì chính cách làm đó. UnitedHealth thì quảng cáo AI giúp "duyệt nhanh hơn"—nhưng bác sĩ vẫn phàn nàn về hồ sơ bị trì hoãn và quyết định mờ ám.

Vấn đề không phải AI tốt hay xấu. Vấn đề là: ai kiểm soát nó? Các bang muốn đòi minh bạch, buộc có con người rà soát quyết định của máy. Nhưng giáo sư luật Daniel Schwarcz cảnh báo: luật các bang không đủ răn đe. Chúng không áp dụng cho gói bảo hiểm "tự đóng" mà nhiều công ty Mỹ dùng—chỉ liên bang mới quản được. Hơn nữa, yêu cầu "có người ký tên" thôi chưa đủ. Nghiên cứu cho thấy con người dần trở nên lười biếng, cứ chấp nhận gợi ý của máy tính mà không suy nghĩ.

Cuộc chiến này còn lâu mới xong. Thăm dò Fox News cho thấy 63% cử tri lo ngại AI, cả đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa. Hiệp hội Y khoa Mỹ ủng hộ luật các bang. Nhưng các công ty bảo hiểm phàn nàn về "gánh nặng quy định" từ hàng chục luật khác nhau. Trump đứng về phía doanh nghiệp công nghệ. DeSantis và Newsom—hai thống đốc đối nghịch về mọi thứ khác—lại cùng muốn kiểm soát.

Kết cục có thể là kiện tụng liên bang kéo dài. Hoặc Quốc hội phải vào cuộc với luật thống nhất toàn quốc. Nhưng hiện tại, đây là bài test thực sự cho chủ nghĩa liên bang: liệu các bang có quyền bảo vệ dân mình trước công nghệ mới, hay Washington sẽ áp đặt ý chí?