Chiến sự Iran đẩy giá dầu tăng vọt, đe dọa lạm phát và kinh tế Mỹ

Giá dầu Mỹ tăng hơn 5% lên $75,22 một thùng hôm thứ Ba, trong khi giá xăng tại trạm bơm nhảy 11 cent lên $3,11 mỗi gallon. Chiến sự Iran đang làm dấy lên lo ngại về lạm phát sau gần năm năm giá cả leo thang. Các nhà kinh tế cho biết mức độ tác động phụ thuộc vào thời gian xung đột kéo dài và việc eo biển Hormuz có bị phong tỏa hay không. Khoảng một phần năm lượng dầu khí thế giới đi qua tuyến đường này. Lạm phát có thể vượt 3% lần đầu kể từ đầu 2024 nếu chiến sự kéo dài vài tháng. Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed) có thể phải trì hoãn cắt giảm lãi suất.

Chiến sự Iran xuất hiện vào thời điểm tồi tệ nhất có thể đối với nền kinh tế Mỹ. Trong khi Donald Trump cố gắng tuyên truyền về "kỷ nguyên vàng", người Mỹ vẫn uể oải với những vết thương chưa lành từ đợt tăng giá 2021-2023. Giờ đây giá xăng lại đảo chiều tăng.

Câu hỏi quan trọng không phải là giá dầu có tăng hay không, mà là tăng bao lâu và bao nhiêu. Mỗi $10 tăng thêm trên thùng dầu sẽ đẩy giá xăng lên 25 cent. Nếu dầu vượt $100, người Mỹ sẽ đối mặt với xăng $3,50 hoặc cao hơn. Vé máy bay sẽ đắt hơn, chi phí vận chuyển tăng kéo theo giá hàng hóa leo thang.

Nhưng tác động tâm lý mới là mối nguy lớn nhất. Niềm tin doanh nghiệp đang lung lay sau làn sóng thuế quan của Trump, với thị trường lao động yếu nhất kể từ 2002 nếu loại trừ các đợt suy thoái. Thêm chiến tranh kéo dài vào phương trình, các công ty sẽ càng thắt chặt chi tiêu và tuyển dụng.

Fed đang bị kẹt giữa hai lựa chọn tồi. Giữ lãi suất cao để kiềm chế lạm phát, hoặc cắt giảm để kích thích kinh tế đang chững lại. Neel Kashkari từ Fed Minneapolis đã nói rõ: trước chiến sự, ông ủng hộ ít nhất một lần cắt lãi suất năm nay, nhưng giờ phải "xem thêm dữ liệu". Wall Street dự báo hai lần cắt giảm, nhưng xác suất đang giảm dần.

Trump tuyên bố giá dầu sẽ giảm "thấp hơn trước đây" sau khi chiến tranh kết thúc. Nhưng đó là cá cược rủi ro. Người Mỹ không quan tâm lời hứa tương lai khi họ đổ xăng hôm nay và thấy con số nhảy vọt trên màn hình bơm. Với dư luận đã hoài nghi về khả năng kinh tế của Trump, mỗi cent tăng thêm tại trạm xăng là thêm một vết nứt trong hình ảnh "kỷ nguyên vàng" mà ông đang cố bán cho công chúng.

Kịch bản tốt nhất: xung đột kết thúc nhanh, giá dầu hạ nhiệt, Fed cắt lãi suất vào cuối năm. Kịch bản xấu: chiến tranh dai dẳng, lạm phát bùng phát trở lại, Fed giữ nguyên lãi suất, kinh tế lao dốc. Và lịch sử cho thấy Trung Đông hiếm khi chọn kịch bản tốt.

Chủ doanh nghiệp nhỏ người Việt sẽ chịu tác động kép: chi phí xăng tăng đẩy giá vận chuyển hàng hóa cao hơn, trong khi khách hàng thắt chặt chi tiêu do lo ngại kinh tế. Các gia đình đa thế hệ, phổ biến trong cộng đồng Việt, sẽ cảm nhận rõ áp lực khi chi phí đi lại tăng — từ đưa con đến trường, đi làm, đến thăm người thân. Những người có kế hoạch mua nhà hoặc xe hơi sẽ phải tính toán lại nếu Fed trì hoãn cắt lãi suất, khiến các khoản vay thế chấp và vay mua xe tiếp tục đắt đỏ.