Giá xăng tăng 43 cent sau một tuần Mỹ tấn công Iran

Giá xăng thường tại Mỹ đạt 3,41 USD/gallon hôm thứ Bảy, tăng khoảng 43 cent so với tuần trước, theo AAA. Dầu diesel leo lên 4,51 USD/gallon, tăng 75 cent. Nguyên nhân: dầu thô Mỹ vọt lên 90,90 USD/thùng — tăng 36% trong một tuần — sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, đẩy khu vực Trung Đông vào chiến tranh. Khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày bị kẹt ở Vịnh Ba Tư vì tàu chở dầu không thể qua eo biển Hormuz. Iran đã phản công, tấn công đại sứ quán Mỹ tại Saudi Arabia, một nhà máy lọc dầu lớn và cơ sở LNG ở Qatar. Khoảng 9 triệu thùng/ngày đã bị loại khỏi thị trường.

Một tuần. Chỉ một tuần mà giá dầu thô đã tăng 36%. Đó không phải là biến động thị trường bình thường — đó là cú sốc địa chính trị đang dội thẳng vào ví người Mỹ.

Vấn đề cốt lõi là eo biển Hormuz. Con đường thủy hẹp này là điểm nghẽn của khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Iran biết điều đó. Mỹ biết điều đó. Nhưng khi Mỹ và Israel phát động tấn công, dường như không ai có kế hoạch rõ ràng để giữ eo biển này thông thoáng. Giờ đây, tàu chở dầu nằm im, bảo hiểm hàng hải sụp đổ, và người lái xe ở Vermont và Louisiana đang trả giá bằng tiền mặt tại cây xăng.

Trump nói chiến dịch quân sự sẽ kéo dài bốn đến năm tuần. Nhưng ngay hôm sau ông lại nói Iran phải đầu hàng vô điều kiện — một lập trường không có lối thoát ngoại giao nào rõ ràng. Các chuyên gia năng lượng nói thẳng: bảo hiểm 20 tỷ USD của Trump cho khu vực Vịnh không giải quyết được vấn đề. Khi chỉ cần một người cầm súng phóng lựu đứng trên bờ biển là có thể bắn vào tàu chở dầu, không có hợp đồng bảo hiểm nào thuyết phục được thuyền trưởng ra khơi.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện này phơi bày một nghịch lý lớn của năng lượng Mỹ. Mỹ là nước xuất khẩu dầu ròng, nhưng vẫn bị tác động mạnh vì dầu là hàng hóa toàn cầu. Hơn nữa, dầu thô Mỹ chủ yếu là loại nhẹ, ngọt — trong khi nhiều nhà máy lọc dầu ven biển lại được thiết kế cho dầu nặng hơn từ Trung Đông. Kết quả: Mỹ vừa xuất khẩu dầu thô, vừa nhập khẩu xăng thành phẩm — một vòng lặp kỳ lạ mà khủng hoảng này đang khai thác triệt để.

Giá diesel tăng 75 cent/gallon nghe có vẻ nhỏ, nhưng với ngành vận tải, logistics và nông nghiệp — những ngành phụ thuộc vào xe tải — đây là cú đấm vào chi phí đầu vào. Lạm phát hàng tiêu dùng sẽ theo sau. Không nhanh như ở trạm xăng, nhưng chắc chắn sẽ đến.

Câu hỏi thực sự không phải là giá xăng bao giờ xuống. Câu hỏi là liệu eo biển Hormuz có bao giờ an toàn trở lại trong bối cảnh xung đột này — và không ai ở Washington dường như có câu trả lời thuyết phục.

Người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 sống với thu nhập cố định tại các cộng đồng như Garden Grove hay Houston sẽ cảm nhận ngay áp lực kép: giá xăng tăng đồng nghĩa chi phí di chuyển đến phòng khám, chợ, hay nhà thờ đắt hơn — trong khi lạm phát từ chi phí logistics sẽ đẩy giá thực phẩm lên theo.

Người gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng cũng bị ảnh hưởng gián tiếp. Khi chi phí sinh hoạt tại Mỹ tăng, khoản tiền dành để gửi về nhà tất nhiên bị thu hẹp. Với hàng trăm nghìn gia đình Việt Nam phụ thuộc vào kiều hối, đây không phải con số trừu tượng.

Ngư dân gốc Việt tại vùng Gulf Coast — Louisiana và Texas — đối mặt với chi phí nhiên liệu cho tàu thuyền tăng vọt. Diesel tăng 75 cent/gallon trong một tuần là cú sốc trực tiếp vào biên lợi nhuận của từng chuyến ra khơi, trong bối cảnh ngành ngư nghiệp vốn đã chịu áp lực từ nhiều phía.