Bảy ngày chiến tranh Mỹ-Israel tấn công Iran: Bảy câu hỏi chưa có lời đáp

Chiến dịch quân sự chung Mỹ-Israel nhắm vào Iran bước sang ngày thứ bảy với tên gọi "Epic Fury" (phía Mỹ) và "Roaring Lion" (phía Israel). Theo Hội Chữ thập đỏ Iran, các cuộc tấn công đã giết chết 1.230 người, trong đó có hàng chục trẻ em tại một trường tiểu học ở Minab. Israel đồng thời không kích Lebanon, khiến 217 người chết và hàng trăm nghìn người phải di tản. Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng ngay ngày đầu chiến sự. Chưa có người kế nhiệm chính thức. Tổng thống Trump tuyên bố muốn Iran "đầu hàng vô điều kiện". Toàn khu vực Trung Đông đang rơi vào hỗn loạn.

Bảy ngày. 1.230 người chết ở Iran. Hàng chục trẻ em bị giết trong một trường học. Lãnh tụ tối cao của một quốc gia 90 triệu dân đã chết. Và Washington vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi cơ bản nhất: Kết thúc cuộc chiến này trông như thế nào?

Trump nói muốn "đầu hàng vô điều kiện." Netanyahu nói muốn phá hủy chương trình hạt nhân — dù chính Trump trước đó đã khẳng định ông đã "xóa sổ" nó từ mùa hè năm ngoái. Hai mục tiêu mâu thuẫn nhau, được đưa ra bởi hai nhà lãnh đạo không ai thực sự tin lời nhau. Đây là một chiến dịch thiếu học thuyết chiến lược rõ ràng từ ngày đầu.

Lịch sử đã cảnh báo điều này. Afghanistan 2001. Iraq 2003. Cả hai cuộc chiến đó đều được ca ngợi là thắng lợi nhanh chóng — rồi kéo dài hàng thập kỷ, kết thúc bằng hỗn loạn và chân không quyền lực. Iran không phải Iraq. Đây là quốc gia có dân số gấp đôi, địa hình phức tạp hơn nhiều và mạng lưới proxy trải dài từ Lebanon đến Yemen đến Iraq. Bom có thể phá hủy cơ sở hạ tầng — nhưng không thể phá hủy ý thức hệ hay sự thù hận tích lũy qua nhiều thế hệ.

Việc Mỹ và Israel khuyến khích các nhóm đối lập nội bộ, kể cả người Kurd, nổi dậy là một canh bạc cực kỳ nguy hiểm. Nếu thành công, Iran có thể tan rã thành nhiều mảnh — kịch bản mà chính các nước láng giềng trong khu vực không muốn. Một Iran phân mảnh sẽ tệ hơn một Iran thù địch nhưng còn nguyên vẹn.

Phản ứng quốc tế đang chia rẽ sâu sắc. Một số nước vùng Vịnh bị thiệt hại từ tên lửa và drone Iran — UAE, Bahrain, Kuwait. Azerbaijan và Cyprus cũng bị ảnh hưởng. Đây không còn là cuộc chiến khu vực nữa; nó đang có nguy cơ lan rộng theo chiều hướng không ai kiểm soát được.

Trong nước Mỹ, phe Phúc âm Cơ đốc giáo cực hữu nhìn nhận cuộc chiến này như một phần của "thánh chiến" dẫn đến Armageddon. Đây không phải quan điểm của đa số — nhưng đây là những tiếng nói có ảnh hưởng trực tiếp lên chính sách của chính quyền Trump. Khi thần học can thiệp vào quyết định quân sự, kết quả thường không thể đoán trước.

Câu hỏi thứ bảy — và quan trọng nhất — vẫn chưa ai dám hỏi to: Ai sẽ trả giá cho tất cả điều này, và liệu cái giá đó có xứng đáng với bất kỳ mục tiêu nào đang được theo đuổi?

Người cao tuổi tị nạn gốc Việt thế hệ 1 tại các cộng đồng như Garden Grove hay Houston — những người đã sống qua chiến tranh Việt Nam — theo dõi cuộc chiến này với nỗi lo quen thuộc: một cường quốc phương Tây tấn công một quốc gia không có khả năng phòng thủ tương xứng, với những lý do thay đổi theo từng ngày. Ký ức về những lần bom rơi xuống dân thường không bao giờ phai.

Thế hệ thứ hai — đặc biệt là những người làm việc trong lĩnh vực chính sách đối ngoại, luật quốc tế, hoặc an ninh quốc gia tại Washington — đang đối mặt với áp lực nội bộ thực sự: làm thế nào để đánh giá một cuộc chiến mà chính phủ của họ đang tiến hành, khi không có mục tiêu rõ ràng và thương vong dân thường đang tăng nhanh?

Nhà đầu tư gốc Việt tại Nam California và Texas cần chú ý đến tác động kinh tế: giá dầu toàn cầu đang biến động mạnh do bất ổn tại Trung Đông, và điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận chuyển, lạm phát, và danh mục đầu tư bất động sản vốn nhạy cảm với lãi suất.