LHQ cảnh báo: Chiến tranh Iran đẩy khu vực đến 'bờ vực nguy hiểm'

Lãnh đạo nhân đạo Liên Hợp Quốc Tom Fletcher hôm nay lên tiếng báo động về cuộc chiến tại Iran và khu vực, mô tả đây là "khoảnh khắc nguy hiểm cực độ" đối với dân thường. Ông Fletcher nói với BBC rằng xung đột đang gây "tác động khổng lồ" lên người dân vô tội. Ông cũng cảnh báo về những "hệ quả thứ cấp" — nguy cơ bạo lực thổi bùng cực đoan hóa và chia rẽ sâu sắc hơn ở Trung Đông lẫn ngoài khu vực. "Chúng ta phải lùi lại khỏi bờ vực ngay lúc này", ông Fletcher phát biểu thẳng thắn trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Laura Kuenssberg.

Tom Fletcher không phải kiểu quan chức LHQ hay nói chữ nghĩa cho qua ngày. Khi người đứng đầu bộ máy nhân đạo lớn nhất thế giới dùng cụm từ "grave, grave peril" — lặp lại hai lần — đó là tín hiệu rõ ràng: tình hình không còn là cảnh báo lý thuyết nữa.

Cuộc chiến tại Iran, dù chi tiết cụ thể vẫn đang được các phóng viên thực địa xác minh, rõ ràng đã leo thang đủ để khiến hệ thống nhân đạo toàn cầu đặt trong trạng thái báo động cao. Fletcher không chỉ nói về số thương vong trước mắt — ông nói về làn sóng thứ hai nguy hiểm hơn: cực đoan hóa. Đây là bài học lịch sử đã lặp đi lặp lại. Ở Iraq năm 2003, ở Syria năm 2011, ở Dải Gaza năm 2023 — mỗi lần xung đột kéo dài, những tổ chức cực đoan lại có thêm đất sống trong lòng dân chúng tuyệt vọng.

Điều Fletcher đang ám chỉ phức tạp hơn một cuộc chiến đơn thuần. Ông đề cập đến "polarisation" — sự phân cực — không chỉ trong khu vực mà còn "beyond", tức là lan ra phương Tây. Điều này có nghĩa: căng thẳng cộng đồng ở London, Paris, hay các thành phố Mỹ có thể leo thang khi hình ảnh từ chiến trường tràn ngập mạng xã hội.

Lời kêu gọi "lùi lại khỏi bờ vực" của Fletcher thực ra là một lời thừa nhận gián tiếp: LHQ không có đòn bẩy đủ mạnh để buộc các bên dừng tay. Tổ chức này chỉ có thể kêu gọi — và hy vọng ai đó lắng nghe. Thực tế, khi người đứng đầu nhân đạo LHQ phải lên BBC xin "lùi lại", điều đó cho thấy các kênh ngoại giao hậu trường đã không còn hiệu quả.

Về mặt địa chính trị, một Iran chìm trong khói lửa sẽ kéo theo giá dầu, nguồn cung năng lượng toàn cầu, và tâm lý thị trường tài chính. Những tác động này không chỉ nằm ở Trung Đông — chúng sẽ chạm đến từng người tiêu dùng ở Mỹ khi họ đổ xăng vào buổi sáng. Đây là lý do tại sao lời cảnh báo của Fletcher không thể bị bỏ qua như một tuyên bố ngoại giao thông thường.

Người cao tuổi tị nạn gốc Việt (thế hệ 1, đến Mỹ sau 1975) tại các cộng đồng như Little Saigon hay Houston có thể cảm nhận nỗi lo âu quen thuộc khi theo dõi một cuộc khủng hoảng nhân đạo leo thang — ký ức về chiến tranh và sự di dời khiến những tin tức như thế này không bao giờ chỉ là tin tức xa xôi. Cộng đồng Phật giáo và Công giáo người Việt tại Mỹ có truyền thống quyên góp nhân đạo quốc tế; một cuộc khủng hoảng mang quy mô "grave peril" theo đánh giá của LHQ nhiều khả năng sẽ kích hoạt các chiến dịch gây quỹ cứu trợ trong nội bộ cộng đồng. Ngoài ra, người gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng — vốn nhạy cảm với biến động giá dầu và tỷ giá — cần theo dõi sát tình hình vì bất ổn tại Iran thường kéo theo dao động giá năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sức mua và chi phí chuyển tiền.