Các giáo sư nhân văn tại đại học Mỹ đang loay hoay tìm cách dạy học khi sinh viên ngày càng phụ thuộc vào AI (Trí tuệ nhân tạo). Lea Pao, giáo sư văn học Stanford, bắt sinh viên thuộc thơ và xem tranh tại bảo tàng để tránh AI. Nhưng một sinh viên vẫn dùng ChatGPT viết bài sau khi bảo tàng đóng cửa. Nhiều giáo sư cho rằng AI đe dọa tư duy phản biện. "Tôi muốn đẩy ChatGPT xuống vực", một người nói. Nghiên cứu sơ bộ cho thấy AI gây hại nghiêm trọng đến khả năng tư duy của sinh viên. Trong khi các ngành khoa học cứng coi AI là công cụ hữu ích, giới nhân văn lo ngại công nghệ này sẽ kết liễu giáo dục tư duy độc lập.
Phân Tích
Câu chuyện này không chỉ là cuộc khủng hoảng của giới giáo dục. Nó phơi bày một vấn đề lớn hơn: thế hệ trẻ đang mất dần khả năng tư duy độc lập trong thời đại máy móc làm hết.
Cái mà các giáo sư nhân văn lo sợ không phải việc sinh viên gian lận bài tập. Đó là việc cả một thế hệ sẽ lớn lên không biết cách đọc kỹ, phân tích, tổng hợp ý tưởng – những kỹ năng mà họ cho là nền tảng của tư duy phản biện. Khi Michael Clune cảnh báo các trường đại học đang "tự cắt não", ông nói đúng một nỗi lo thực tế: AI có thể khiến não người thoái hóa.
Nhưng đây cũng là cuộc chiến bất đối xứng. Trường Ohio State đang ép sinh viên năm nhất học AI, tự xưng là đại học "thông thạo AI" đầu tiên. Trong khi đó, giáo sư văn học thì phải tự nghĩ cách – bắt sinh viên thuộc thơ, đứng trước tranh 10 phút – như những màn kháng cự vô vọng trước làn sóng công nghệ.
Câu hỏi đắt giá: học phí Mỹ lên tới hàng trăm nghìn đô, sinh viên vay nợ cả đời, vậy họ học để làm gì nếu AI làm thay được phần lớn công việc tư duy? Niềm tin của công chúng vào giáo dục đại học Mỹ đang xuống dốc không phanh. AI chỉ làm tình hình tệ hơn.
Có một chi tiết đáng chú ý: Alex Karp của Palantir nói AI sẽ "hủy diệt nghề nhân văn", nhưng một số công ty tech và tài chính lại bắt đầu tuyển sinh viên ngành nhân văn vì tư duy sáng tạo. Một số trường thậm chí thấy sinh viên quay lại học Anh văn thay vì STEM. Liệu đây có phải tín hiệu hy vọng?
Không hẳn. Nhiều giáo sư lo rằng nhân văn sẽ trở thành đặc quyền của giới tinh hoa – chỉ sinh viên trường top mới được học theo cách truyền thống, ít dùng công nghệ. Còn lại sẽ được "đào tạo nghề" bằng AI. Một xã hội phân tầng theo khả năng tư duy – đó mới là viễn cảnh đáng sợ nhất.
Tác Động Cộng Đồng
Sinh viên và du học sinh Việt tại Mỹ đang học ngành nhân văn, khoa học xã hội, hoặc các chương trình văn bằng tổng quát sẽ cảm thấy áp lực lớn khi giáo sư siết chặt quy định về AI và học phí đắt đỏ khiến họ phải cân nhắc giá trị thực của tấm bằng. Kỹ sư và lập trình viên gốc Việt tại các công ty công nghệ có thể thấy cơ hội việc làm khi doanh nghiệp tuyển người có tư duy phản biện mạnh để phát triển và kiểm soát AI, không chỉ kỹ năng kỹ thuật. Thế hệ thứ hai đang chọn ngành học cũng đối mặt câu hỏi khó: theo đuổi đam mê nhân văn trong thời AI hay chọn ngành "an toàn" hơn?