Giá xăng tại Michigan tăng vọt 60 cent/gallon trong một tuần, hệ quả trực tiếp từ cuộc chiến Mỹ-Israel nhắm vào Iran bước sang tuần thứ ba. Tại Detroit, nhiều tài xế bày tỏ bực bội rõ rệt. Victor Rodriguez đổ đầy bình diesel cho chiếc F-250 hết $110, gọi mức giá $4,19/gallon là 'vô lý'. Kevin Dass, cha hai con đang thiếu việc làm, nói thẳng: 'Tôi chẳng quan tâm Iran. Tôi không muốn trả tiền xăng cao hơn.' Toàn quốc, giá xăng tăng trung bình 27 cent. Giá dầu thô vượt $119/thùng đầu tuần này — lần đầu tiên vượt $100 kể từ cú sốc Covid tháng 7/2022. Eo biển Hormuz vẫn bị Iran phong tỏa.
Phân Tích
Có một câu nói của Kevin Dass sẽ ám ảnh các chiến lược gia chính trị Nhà Trắng một thời gian dài: 'Tôi chẳng quan tâm Iran. Tôi không muốn trả tiền xăng cao hơn.' Đó không phải là tuyên bố chống chiến tranh mang màu sắc lý tưởng. Đó là tiếng nói của một người cha thất nghiệp đang tính xem có nên lái xe ra khỏi nhà không — vì metro Detroit không có hệ thống giao thông công cộng đáng tin.
Michigan là địa bàn bầu cử tối quan trọng. Trump thắng bang này hai lần, thua một lần, với cách biệt sát nút. Lời hứa hạ giá cả đã giúp ông quay lại Nhà Trắng năm 2024. Bây giờ, cử tri ở chính Macomb County — vùng ngoại ô được các nhà phân tích bầu cử theo dõi kỹ như theo dõi chứng khoán — đang đổ xăng với giá $3,70 và gọi cuộc chiến là 'không cần thiết'.
Trump đã gạt phắt: 'Tôi không lo về điều đó. Giá sẽ giảm rất nhanh khi chuyện này kết thúc.' Nhưng các chuyên gia ngành dầu mỏ không đồng ý. Nhà phân tích Rory Johnston nói thẳng: ngay cả khi eo biển Hormuz mở lại ngay hôm nay, giá dầu cũng sẽ xuống chậm. Và nếu Iran tiếp tục phong tỏa Hormuz — con đường huyết mạch của hàng triệu thùng dầu mỗi ngày — thì $4,19/gallon ở Detroit chỉ là khởi đầu.
Điều đáng chú ý trong câu chuyện này là sự phân tầng rõ ràng. Người có tiền như Ken — công nhân ô tô đang làm đủ việc — vẫn ủng hộ Trump dù không bỏ phiếu cho ông. Người không đủ tiền như Dass thì tức giận mà không biết đổ lỗi cho ai. Rodriguez thì đổ cho cả ba: Trump, OPEC, và Thống đốc Whitmer với khoản thuế xăng mới vừa có hiệu lực đầu năm.
Đây là bẫy chính sách cổ điển: khi chi phí chiến tranh đổ xuống trực tiếp lên túi tiền người dân, sự ủng hộ sẽ bào mòn nhanh hơn bất kỳ chiến dịch truyền thông nào có thể bù đắp. Và ở một bang swing state mà khoảng cách thắng thua chỉ là vài nghìn phiếu, mỗi cây xăng trở thành một điểm bỏ phiếu.
Trump có thể đúng rằng giá sẽ giảm. Nhưng nếu eo biển Hormuz còn đóng thêm vài tuần nữa, câu hỏi không còn là 'giá có tăng không' mà là 'bao nhiêu người sẽ đỗ xe ở nhà và không đi làm — và điều đó ảnh hưởng thế nào đến nền kinh tế?
Tác Động Cộng Đồng
Cộng đồng người Việt tại Michigan và các vùng lân cận — đặc biệt những gia đình lao động ở tầng lớp trung lưu thấp — chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đợt tăng giá này. Metro Detroit có cộng đồng người Việt đáng kể, nhiều người làm trong ngành sản xuất và dịch vụ, phải lái xe đi làm mỗi ngày do hệ thống giao thông công cộng yếu kém.
Nhóm gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng cũng bị ảnh hưởng gián tiếp: khi chi phí xăng xe và sinh hoạt tăng lên, khoản tiền dư để gửi về nhà sẽ bị thu hẹp. Với những gia đình đang nuôi con ăn học ở Việt Nam hoặc phụng dưỡng cha mẹ già, đây không phải là chuyện nhỏ.
Người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 sống ở các vùng ngoại ô Mỹ — nơi không có xe buýt hay tàu điện — phụ thuộc hoàn toàn vào xe hơi. Giá xăng tăng đồng nghĩa với chi phí đi bác sĩ, đi chợ, đi nhà thờ hay chùa đều tăng theo.