Tổng thống Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã "tiêu diệt" các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg — cơ sở xuất khẩu dầu chính của Iran, nằm cách bờ biển nước này khoảng 25km. Trump cảnh báo nếu Iran can thiệp vào tự do hàng hải qua eo biển Hormuz, ông sẽ "ngay lập tức xem xét lại" quyết định chưa tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ. Iran đã đóng cửa eo Hormuz — nơi một phần năm lượng dầu thế giới đi qua — khiến giá dầu tăng vọt. Tehran phản đòn bằng tuyên bố sẽ tấn công các cơ sở năng lượng liên quan đến Mỹ trong khu vực. Hơn 1.400 người thiệt mạng tại Iran kể từ khi chiến dịch Mỹ-Israel bắt đầu hôm 28 tháng 2.
Phân Tích
Đây không còn là "chiến tranh lời nói" nữa. Khi Trump đăng lên Truth Social rằng ông đã "chọn KHÔNG xóa sổ" cơ sở dầu mỏ trên đảo Kharg vì lý do "đạo đức" — đó là ngôn ngữ của một người đang cầm dao kề cổ đối phương và muốn cả thế giới biết điều đó.
Vấn đề là con dao đó sắc đến mức nó có thể cắt cả chính người cầm.
Kharg xử lý phần lớn xuất khẩu dầu của Iran. Tấn công Kharg không chỉ là đánh vào kinh tế Tehran — nó là đánh vào dây thần kinh của thị trường năng lượng toàn cầu. Neil Quilliam của Chatham House đã nói thẳng: giá dầu 120 USD/thùng hôm thứ Hai có thể leo lên 150 USD nếu Kharg bị tấn công. Đó là mức giá kích hoạt suy thoái ở nhiều nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng.
Iran hiểu điều đó. Đó là lý do eo biển Hormuz — tuyến đường huyết mạch của một phần năm dầu thế giới — bị đóng. Tehran đang chơi bài leo thang có tính toán: không đủ để kéo các nước Vùng Vịnh và NATO vào thẳng cuộc chiến, nhưng đủ để gây đau kinh tế cho Washington và buộc Trump phải chọn giữa thể diện và thiệt hại toàn cầu.
Trump đang ở thế kẹt. Các chuyên gia nhận định ông cần kết thúc xung đột sớm để tránh khủng hoảng kinh tế sâu. Nhưng khi được hỏi bao giờ chiến sự kết thúc, ông chỉ nói: "Bao lâu cần thiết thì bấy lâu." Đó là câu trả lời của người chưa có kế hoạch thoát.
Việc Mỹ điều thêm 2.500 lính thủy đánh bộ và tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli đến Trung Đông có thể chỉ là để bảo vệ đại sứ quán hoặc di tản công dân — nhưng cũng có thể là tín hiệu cho một chiến dịch chiếm đảo Kharg. Không ai xác nhận. Không ai phủ nhận.
Cuộc xung đột này bắt đầu ngày 28 tháng 2. Chưa đầy ba tuần sau, thị trường dầu đã hỗn loạn, Lebanon chìm trong khủng hoảng nhân đạo, và lãnh tụ tối cao mới của Iran vừa chôn cất cha và vợ. Không có dấu hiệu nào cho thấy bên nào sẵn sàng xuống thang.
Giá dầu leo thang không chỉ là con số trên bảng giao dịch — nó là áp lực lạm phát, là chi phí vận tải, là hóa đơn điện nước mùa đông. Và bàn cờ Trung Đông lần này, không ai ngồi ngoài được.
Tác Động Cộng Đồng
Người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 (đến Mỹ sau 1975) tại các cộng đồng như Little Sài Gòn hay Houston theo dõi diễn biến này sát sao — không ít người có ký ức về chiến tranh và lo ngại leo thang xung đột dẫn đến bất ổn khu vực rộng hơn. Giá dầu tăng mạnh ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sinh hoạt hàng ngày của họ, đặc biệt những người sống bằng thu nhập cố định.
Người gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng cũng bị tác động gián tiếp: nếu giá dầu đẩy lạm phát Mỹ tăng và USD biến động, sức mua của số tiền gửi về sẽ thay đổi theo. Việt Nam là nước nhập khẩu xăng dầu đáng kể — giá dầu thế giới tăng đồng nghĩa với áp lực giá cả trong nước tăng theo, ảnh hưởng đến thân nhân của cộng đồng Việt kiều.
Doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam và châu Á tại Nam California hay Texas cũng cần theo dõi: chi phí vận chuyển đường biển phụ thuộc vào giá nhiên liệu, và nếu tình hình Hormuz kéo dài, chuỗi cung ứng xuyên Thái Bình Dương sẽ chịu thêm áp lực chi phí.