Cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran đã đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu trở lại hỗn loạn. Eo biển Hormuz đang bị tấn công, nhiều cảng lớn ở Trung Đông tê liệt. Các hãng vận tải lớn từ chối chạy tàu qua khu vực nguy hiểm, khiến hàng nghìn container bị mắc kẹt ở những cảng trung gian như Pháp hay Tangier. Ryan Petersen, CEO của công ty logistics Flexport, cho biết tuyến Biển Đỏ vừa mới mở lại sau các cuộc tấn công của Houthi thì nay phải đóng cửa lần nữa. Hàng hóa phải đi vòng quanh châu Phi — đắt hơn, chậm hơn, và sức chứa thị trường giảm mạnh. Giá năng lượng toàn cầu được dự báo sẽ tăng phi mã nếu thiếu hụt dầu mỏ xảy ra.
Phân Tích
Năm 2026 lẽ ra phải là năm hồi phục. Hậu COVID, tuyến Biển Đỏ mở cửa trở lại, Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ nhiều mức thuế quan của Trump — ngành logistics toàn cầu nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm. Rồi chiến tranh nổ ra.
Câu chuyện của Flexport không chỉ là câu chuyện của một công ty. Nó là tấm gương phản chiếu toàn bộ hệ thống thương mại quốc tế đang vận hành — hay đúng hơn là đang không vận hành được.
Vấn đề cốt lõi ở đây là địa lý không thể thay thế. Eo biển Hormuz là điểm thắt cổ chai của 20% lượng dầu mỏ toàn cầu và là cửa ngõ của các cảng Kuwait, Qatar, UAE — những trung tâm trung chuyển khổng lồ. Khi điểm đó bị phong tỏa, không có tuyến đường nào khác rẻ và nhanh hơn. Đi vòng châu Phi không chỉ tốn thêm nhiên liệu — nó rút ngắn số chuyến mỗi tàu có thể thực hiện trong một năm, đồng nghĩa với việc nguồn cung giảm dù nhu cầu không thay đổi. Đó là công thức chắc chắn để lạm phát leo thang.
Petersen nói đúng khi chỉ ra rằng phần nguy hiểm nhất không phải là container hàng tiêu dùng bị kẹt ở Tangier — dù điều đó đã đủ tệ. Phần nguy hiểm nhất là dầu. Mỹ hiện tự chủ năng lượng, nhưng thị trường dầu là thị trường toàn cầu. Khi giá dầu tăng ở Rotterdam hay Singapore, nó tăng khắp nơi — kể cả ở các trạm xăng California.
Cũng đáng chú ý là phản ứng của thị trường vận tải: nhiều công ty đã tắt transponder — thiết bị phát tín hiệu vị trí tàu — hoặc giả mạo tọa độ để tránh bị tấn công. Đây là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng thực sự, không phải lo ngại lý thuyết. Khi tàu bè phải ẩn danh để sống sót, chuỗi cung ứng không chỉ bị gián đoạn — nó bị mù hóa.
Flexport và các công ty logistics tương tự sẽ có thể kiếm tiền từ giai đoạn hỗn loạn này — đó là bản chất ngành. Nhưng người trả hóa đơn cuối cùng vẫn là người tiêu dùng bình thường, từ Los Angeles đến Lagos. Cuộc chiến Iran không chỉ là cuộc chiến của Trung Đông. Nó là cuộc chiến của hóa đơn siêu thị, giá xăng, và lãi suất ở khắp nơi trên thế giới.
Tác Động Cộng Đồng
Người gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng sẽ bị ảnh hưởng gián tiếp khi lạm phát tại Mỹ tăng do giá năng lượng và hàng hóa leo thang — đồng nghĩa sức mua của USD trong nước giảm, khoản kiều hối gửi về cũng mất giá trị tương đối. Doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa Việt Nam tại Mỹ — thực phẩm đóng gói, hàng tiêu dùng — sẽ đối mặt với chi phí vận chuyển tăng cao và thời gian giao hàng kéo dài khi các tuyến vận tải qua Trung Đông bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nhập từ châu Á. Nhà đầu tư bất động sản gốc Việt tại Nam California và Texas cũng cần theo dõi sát: nếu giá dầu tăng phi mã như Petersen cảnh báo, Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed) có thể phải giữ lãi suất cao hơn lâu hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường địa ốc.