Henry Lee, nhà khoa học pháp y nổi tiếng từng làm chứng tại phiên tòa O.J. Simpson năm 1995, đã qua đời hôm thứ Sáu tại nhà riêng ở Henderson, Nevada, hưởng thọ 87 tuổi. Gia đình và Đại học New Haven xác nhận ông ra đi bình yên sau một thời gian ngắn bệnh.
Lee sinh tại Trung Quốc, lớn lên ở Đài Loan và sang Mỹ năm 1964. Ông giảng dạy tại Đại học New Haven hơn 50 năm, xây dựng chương trình khoa học pháp y từ một bộ kit lấy dấu tay thành khoa học thuật đa ngành.
Tên tuổi ông gắn với nhiều vụ án đình đám: JonBenét Ramsey, Scott Peterson, và Phil Spector. Tuy nhiên, năm 2023, một tòa án liên bang kết luận ông đã ngụy tạo bằng chứng trong một vụ án năm 1985, khiến hai người đàn ông Connecticut ngồi tù oan nhiều thập kỷ. Lee phủ nhận cáo buộc cho đến cuối đời.
Phân Tích
Sự nghiệp Henry Lee là một tấm gương phức tạp về vai trò của chuyên gia khoa học trong hệ thống tư pháp Mỹ — vừa là người khai sáng, vừa là lời cảnh báo.
Lee xuất hiện vào đúng thời điểm truyền hình bắt đầu biến các phiên tòa thành sân khấu. Phiên xử O.J. Simpson năm 1995 không chỉ là vụ kiện — đó là sự kiện truyền thông định hình cách công chúng hiểu về "bằng chứng khoa học". Lời khai của Lee về sai sót trong xử lý mẫu máu đã trở thành biểu tượng cho cái gọi là "CSI effect" — kỳ vọng của bồi thẩm đoàn rằng khoa học pháp y là tuyệt đối, không thể sai.
Nhưng vụ án Connecticut 1985 phơi bày mặt khuất: khi chuyên gia có danh tiếng quá lớn, tòa án và luật sư bào chữa dễ mặc nhiên chấp nhận chứng cứ mà không đặt câu hỏi. Hai người đàn ông mất hàng chục năm tự do một phần vì lời khai của ông về vết bẩn trên chiếc khăn — vết bẩn mà sau này xét nghiệm xác nhận không phải máu.
Di sản Lee nhắc nhở giới pháp lý Mỹ rằng khoa học pháp y không phải sự thật tuyệt đối. Nó cần giám sát độc lập, kiểm chứng liên tục, và không có tên tuổi nào được miễn trừ hoài nghi.