Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 của Mỹ tăng 0,9% so với tháng trước và 3,3% so với cùng kỳ năm ngoái — mức tăng lớn nhất trong gần hai năm — theo dữ liệu công bố hôm thứ Sáu. Chiến tranh với Iran là nguyên nhân chính: Tehran phong tỏa eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu khí thế giới, khiến giá xăng tháng 3 tăng 21,2% và kéo theo chi phí hàng không tăng 2,7%. Lạm phát lõi — không tính thực phẩm và năng lượng — tăng 0,2% trong tháng và 2,6% so với năm trước. GDP quý 4/2025 bị điều chỉnh giảm từ 1,4% xuống còn 0,5%. Trong khi đó, thị trường lao động vẫn khả quan với 178.000 việc làm mới và tỷ lệ thất nghiệp giảm còn 4,3%.
Phân Tích
Lần cuối cùng lạm phát Mỹ vượt ngưỡng 3% là mùa hè 2024 — và lúc đó Fed vừa mới kết thúc chiến dịch tăng lãi suất dài nhất trong nhiều thập kỷ. Giờ đây, kịch bản đó có nguy cơ lặp lại trong bối cảnh phức tạp hơn nhiều.
Vấn đề cốt lõi là Fed đang kẹt giữa hai mục tiêu mâu thuẫn. Nếu tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, họ có thể bóp chết đà tăng trưởng việc làm đang còn mong manh. Nếu giữ nguyên, lạm phát kỳ vọng sẽ bám rễ sâu hơn vào tâm lý người tiêu dùng — điều đã xảy ra năm 2022 khi Fed phản ứng chậm. Biên bản cuộc họp tháng 2 cho thấy "nhiều thành viên" lo ngại lạm phát kéo dài, nhưng quyết định cụ thể vẫn chưa có.
Nguy hiểm hơn là cú sốc năng lượng này không chỉ đơn thuần là một lần. Chuyên gia kinh tế Bernard Yaros cảnh báo báo cáo CPI tháng 4 sẽ "không thoải mái": giá xăng vẫn tăng, hiệu ứng thống kê từ lần đóng cửa chính phủ sẽ đảo chiều, và cú sốc năng lượng sẽ lan dần sang giá thực phẩm lẫn các mặt hàng lõi khác. Lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran mua thêm thời gian, nhưng giá dầu vẫn cao hơn 30% so với đầu năm — áp lực chưa biến mất.
Tác Động Cộng Đồng
Cộng đồng người Việt tại Mỹ chịu tác động trực tiếp theo nhiều chiều. Những gia đình thường xuyên gửi kiều hối về Việt Nam hàng tháng sẽ thấy sức mua của đồng đô la sụt giảm khi chi phí sinh hoạt trong nước tăng cao — mỗi tháng thắt lưng buộc bụng thêm, số tiền gửi về có thể bị cắt giảm. Người cao tuổi tị nạn sống bằng thu nhập cố định như trợ cấp an sinh xã hội hay SSI chịu áp lực nặng nhất vì lương hưu không theo kịp đà tăng giá xăng và thực phẩm. Nhóm người Việt đang cầm visa H-1B hoặc chờ thẻ xanh cũng lo ngại: nếu Fed tăng lãi suất để chặn lạm phát và thị trường lao động suy yếu, nguy cơ bị sa thải và mất tư cách lưu trú là rủi ro có thật, không phải giả thuyết xa vời.