Nhà vật lý Slava Turyshev thuộc Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực của NASA vừa công bố nghiên cứu cho rằng một "lực thứ năm" bí ẩn có thể tồn tại ngay trong hệ Mặt Trời — nhưng đang bị che giấu bởi hiện tượng mà giới khoa học gọi là "screening" (hiệu ứng che chắn).
Vấn đề cốt lõi là cái gọi là "Great Disconnect" (khoảng cách vật lý lớn): ở quy mô vũ trụ, năng lượng tối rõ ràng đang tác động lên không-thời gian. Nhưng trong hệ Mặt Trời, mọi thứ vẫn vận hành đúng theo thuyết tương đối của Einstein.
Turyshev đề xuất hai mô hình giải thích: "chameleon" — lực thay đổi cường độ tùy theo mật độ vật chất xung quanh — và Vainshtein — trọng lực mạnh áp chế lực này đến mức gần như tàng hình. Để kiểm chứng, ông kêu gọi xây dựng các sứ mệnh không gian chuyên biệt với dự đoán khoa học có thể kiểm tra được.
Phân Tích
Vật lý học đang đứng trước một trong những câu hỏi khó nhất kể từ khi Einstein công bố thuyết tương đối tổng quát năm 1915: tại sao các quy luật chi phối vũ trụ ở quy mô lớn lại có vẻ "im lặng" khi quan sát gần hơn?
Nghiên cứu của Turyshev không chỉ đặt ra giả thuyết mới — nó vạch rõ một bẫy phương pháp luận mà giới vật lý hay rơi vào: tiếp tục thực hiện thí nghiệm cũ với hy vọng thu được kết quả mới. Ông lập luận rằng nếu không có lý thuyết dự đoán cụ thể và có thể bác bỏ, thì dù có phóng thêm bao nhiêu tàu thám hiểm, kết quả vẫn sẽ xác nhận Einstein — không phải vì Einstein đúng hoàn toàn, mà vì thí nghiệm chưa đủ nhạy.
Đây là điểm mấu chốt: cả hai mô hình "chameleon" lẫn Vainshtein đều cho phép lực thứ năm tồn tại mà không bị phát hiện ở điều kiện hiện tại. Tức là sự vắng mặt của bằng chứng không phải bằng chứng của sự vắng mặt.
Nếu các khảo sát thiên văn như Euclid hay DESI cung cấp đủ dữ liệu để xây dựng dự đoán định lượng cho quy mô hệ Mặt Trời, và nếu một sứ mệnh chuyên biệt được thiết kế để kiểm tra dự đoán đó — lúc đó vật lý học mới có thể tiến thêm một bước thật sự. Đây là khoa học ở trạng thái nguyên bản nhất của nó: không có câu trả lời, chỉ có câu hỏi được đặt ra đúng cách.