Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi hôm thứ Sáu xác nhận dịch Ebola đang bùng phát tại tỉnh Ituri, miền Đông Bắc Cộng hòa Dân chủ Congo. Theo số liệu công bố, Congo ghi nhận 246 ca nghi nhiễm và 65 ca tử vong, tập trung chủ yếu tại hai vùng y tế Mongwalu và Rwampara. Dịch này đã lan sang Uganda, với một ca nhập khẩu được xác nhận tại thủ đô Kampala.
Đây là lần thứ 17 Ebola xuất hiện tại Congo kể từ khi virus được phát hiện năm 1976. Điều khác biệt lần này là kết quả xét nghiệm ban đầu cho thấy chủng gây bệnh không phải Zaire — chủng phổ biến nhất trong lịch sử. Theo Reuters, giới chức Uganda cho rằng ca bệnh tại Kampala liên quan đến chủng Bundibugyo. Nhà virus học Jean-Jacques Muyembe, người đồng phát hiện Ebola, cảnh báo rằng chủng khác Zaire có thể làm phức tạp công tác ứng phó vì vắc-xin và thuốc điều trị hiện có đều được phát triển riêng cho chủng Zaire.
Chủng virus khác Zaire có thể làm phức tạp công tác ứng phó vì vắc-xin và thuốc điều trị hiện có đều được phát triển riêng cho chủng Zaire.
Phân Tích
Vắc-xin Ebola hiện được cấp phép — đặc biệt là rVSV-ZEBOV của Merck — chỉ có hiệu quả chống lại chủng Zaire. Nếu chủng Bundibugyo được xác nhận là tác nhân chính, toàn bộ kho vắc-xin dự phòng của WHO và các chính phủ hầu như trở nên vô dụng trong đợt dịch này.
Lịch sử cho thấy đây không phải tình huống mới hoàn toàn: dịch Bundibugyo năm 2007 tại Congo và năm 2012 tại Uganda từng gây ra các đợt bùng phát có tỷ lệ tử vong từ 25% đến 36%. Tuy nhiên, cả hai đợt đó đều được khoanh vùng tương đối nhanh. Lần này, việc dịch đã âm thầm lây lan đến mức xếp vào top 10 đợt bùng phát lớn nhất lịch sử trước khi được công bố chính thức là tín hiệu đáng lo — cho thấy hệ thống giám sát dịch tễ tại Ituri còn nhiều lỗ hổng.
Việc Uganda phát hiện ca nhập khẩu tại Kampala — một thành phố lớn có sân bay quốc tế — đặt ra rủi ro lan rộng ra ngoài khu vực. WHO và các đối tác cần khẩn cấp đẩy nhanh giải trình tự gene để xác định chủng, đồng thời đánh giá lại liệu các loại thuốc kháng virus hiện có như mAb114 hay REGN-EB3 có còn hiệu quả hay không. Trong bối cảnh tài trợ y tế toàn cầu đang bị cắt giảm sau đại dịch COVID, phản ứng chậm lúc này có thể tạo ra hậu quả vượt tầm kiểm soát của khu vực.