Sáu người đã chết trong các trung tâm giam giữ di trú tại California trong vòng một năm qua, theo báo cáo dài 175 trang do Bộ Tư pháp California công bố hôm thứ Sáu — mức tử vong cao nhất kể từ khi tiểu bang bắt đầu thanh tra các cơ sở này bảy năm trước. Bốn ca tử vong xảy ra tại Adelanto ICE Processing Center ở Quận San Bernardino, hai ca còn lại tại Imperial Regional Detention Facility gần biên giới Calexico. Báo cáo ghi nhận dân số trong các trại tăng hơn 150% sau khi chính quyền Trump phát động chiến dịch trục xuất hàng loạt, bắt đầu từ Los Angeles. Theo nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y khoa Hoa Kỳ (JAMA), tỷ lệ tử vong hiện nay cao gần bảy lần so với năm tài khóa 2023, ở mức 88,9 trên 100.000 người bị giam. Toàn quốc, 48 người đã chết trong các cơ sở giam giữ kể từ khi Trump nhậm chức. Thanh tra viên tiểu bang mô tả tình trạng thiếu nhân viên y tế nghiêm trọng, nhà vệ sinh không đủ, và thức ăn kém chất lượng.
Tỷ lệ tử vong hiện nay cao gần bảy lần so với năm tài khóa 2023, ở mức 88,9 trên 100.000 người bị giam.
Phân Tích
Kể từ năm 2024 — năm không có ca tử vong nào trong các trại ICE tại California theo Hiệp hội Luật sư Di trú Mỹ (AILA) — con số nhảy vọt lên sáu người chỉ trong vòng một năm. Đây không phải ngẫu nhiên: dân số giam giữ tăng hơn 150% trong khi nhân sự y tế gần như không tăng, tạo ra điều kiện mà báo cáo tiểu bang gọi thẳng là "khủng hoảng y tế".
Điều quan trọng hơn là cấu trúc trách nhiệm pháp lý. Toàn bộ sáu cơ sở tại California đều do công ty tư nhân vận hành theo hợp đồng liên bang — GEO Group và MTC là hai tên lớn nhất. Khi người giam giữ chết, không có một cơ quan nhà nước nào chịu trách nhiệm trực tiếp. ICE đổ lỗi cho nhà thầu, nhà thầu nói họ tuân thủ tiêu chuẩn ICE — vòng tròn này đã tồn tại qua nhiều chính quyền.
Tuy nhiên, chính quyền Trump đang đẩy xa hơn bằng cách tháo dỡ ngay cả những cơ chế giám sát yếu ớt còn lại: đóng cửa văn phòng dân quyền của Bộ An ninh Nội địa, cắt ngân sách chương trình tư vấn pháp lý, và xóa chính sách bảo vệ người chuyển giới khỏi website ICE. Khi không còn ai giám sát từ bên trong hệ thống, báo cáo của Bộ Tư pháp California là một trong số ít cơ chế độc lập còn hoạt động — và ngay cả công cụ đó cũng chỉ là báo cáo, không có quyền cưỡng chế.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng gốc Việt chịu tác động trực tiếp nhất.
Thứ nhất, người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 và những ai có lệnh trục xuất cũ nhưng chưa thi hành: kể từ tháng 1/2026, ICE đã tái kích hoạt hàng nghìn lệnh trục xuất bị đình chỉ từ trước — trong đó có nhiều người Việt định cư tại Nam California và vùng San Jose từ thập niên 1970 đến 1990 nhưng chưa hoàn tất thủ tục nhập tịch. Nguy cơ bị giam tại Adelanto hoặc California City là thực tế, không còn là giả thuyết.
Thứ hai, người cầm thẻ xanh có tiền án nhỏ: chính sách trục xuất mở rộng của Trump nhắm vào cả những vi phạm nhẹ như DUI hoặc tội misdemeanor (vi phạm hình sự nhẹ). Cộng đồng gốc Việt tại Orange County và Houston — nơi có đông thường trú nhân chưa nhập tịch — đang tăng tốc tư vấn pháp lý kể từ đầu năm 2026, theo các tổ chức như VietRISE và Southeast Asia Resource Action Center (SEARAC).