Thống đốc Texas Greg Abbott hôm thứ Năm công bố bốn chính sách tư pháp hình sự trong chương trình nghị sự cho kỳ họp lập pháp sắp tới, trong đó có hai đề xuất gây chú ý nhất: cho phép luận tội (impeachment) các Biện lý Quận (District Attorney) và thành lập một công tố viên cấp tiểu bang do thống đốc bổ nhiệm, chịu sự phê chuẩn của Thượng viện bang.
Abbott nhắm thẳng vào Biện lý Quận Travis County Jose Garza, cáo buộc ông này để lỡ hạn 90 ngày truy tố trong hơn 200 vụ năm 2024, khiến nhiều bị cáo được thả. Theo kế hoạch của Abbott, công tố viên tiểu bang sẽ can thiệp vào ngày thứ 90 nếu DA địa phương chưa truy tố.
Abbott cũng muốn tước quyền tại ngoại đối với người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ bị bắt vì tội nghiêm trọng (felony). Garza phản bác, nói đề xuất này chỉ là màn khói che lấp "hàng loạt thất bại" của thống đốc.
Đề xuất này chỉ là màn khói che lấp hàng loạt thất bại của thống đốc trong việc điều hành tiểu bang.
Phân Tích
Đề xuất này đặt ra một tiền lệ nguy hiểm về phân quyền tư pháp tại Mỹ — khi hành pháp tiểu bang muốn ghi tên mình vào chuỗi kiểm soát công tố vốn thuộc địa phương.
Hiện tại, Texas có 254 quận với DA được dân bầu trực tiếp — đó là cơ chế kiểm soát quyền lực từ dưới lên. Abbott muốn chen vào bằng một công tố viên tiểu bang không qua bầu cử, chỉ do thống đốc chỉ định. Trong thực tế, cơ chế này tạo ra một lớp công tố song song mà giới chỉ trích lo ngại sẽ bị dùng để nhắm vào DA thuộc đảng Dân chủ ở các đô thị lớn như Austin, Dallas, San Antonio — đúng những nơi Abbott đã công khai chỉ trích.
Việc đưa DA vào danh sách đủ điều kiện bị luận tội cũng là con dao hai lưỡi. Texas chỉ từng có ba cuộc luận tội trong lịch sử — gần nhất là vụ Tổng Chưởng lý Ken Paxton năm 2023. Nhưng mở cửa luận tội cho DA địa phương trong môi trường chính trị phân cực hiện nay có thể biến công cụ hiến pháp thành vũ khí đảng phái.
Abbott đang gộp hai vấn đề khác nhau: hiệu quả tư pháp thật sự (hạn 90 ngày bị bỏ lỡ là vấn đề có thật) và tấn công chính trị vào đối thủ đảng Dân chủ trước kỳ bầu cử 2026. Hai thứ đó không nên bị đánh đồng.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm cộng đồng người Việt tại Texas bị ảnh hưởng trực tiếp từ các đề xuất này.
Thứ nhất, người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 và các gia đình có thành viên cư trú chưa hợp lệ tại Houston và Dallas — hai thành phố có cộng đồng Việt lớn nhất Texas. Đề xuất tước quyền tại ngoại cho người không có giấy tờ bị bắt vì felony sẽ có hiệu lực ngay khi dự luật thông qua, tác động trực tiếp đến những gia đình đang chờ điều chỉnh tình trạng di trú.
Thứ hai, chủ doanh nghiệp và cư dân gốc Việt tại Austin và vùng Travis County — nơi tranh cãi giữa Abbott và DA Garza đang leo thang — sẽ theo dõi sát xem liệu thay đổi hệ thống công tố có thực sự giảm tội phạm hay chỉ làm bất ổn hơn nữa môi trường pháp lý địa phương mà họ đang kinh doanh và sinh sống.