Nguồn thu từ chương trình cap-and-trade (giới hạn và giao dịch khí thải) của California đang giảm mạnh sau khi đạt đỉnh 8,1 tỷ USD trong năm tài khóa 2023-2024, theo CalMatters. Chương trình này, hoạt động từ năm 2012, đã thu tổng cộng 35 tỷ USD qua các phiên đấu giá quý. Năm ngoái, Thống đốc Gavin Newsom và Nghị viện tiểu bang cải tổ chương trình qua hai dự luật SB 840 và AB 1207, đổi tên thành cap-and-invest và ưu tiên chi 1 tỷ USD mỗi năm cho dự án tàu cao tốc. Tuy nhiên, phiên bản quy định mới nhất hồi tháng 4 — được điều chỉnh để giảm áp lực lên các nhà máy lọc dầu — sẽ khiến doanh thu ròng từ đấu giá giảm mạnh. Theo Văn phòng Phân tích Lập pháp, ngân sách thu về chỉ đủ cho hai khoản 1 tỷ USD nói trên, trong khi các chương trình phòng chống cháy rừng và nhà ở có thể không còn được phân bổ.
Hệ quả nghiêm trọng nhất của đợt sụt giảm doanh thu này không nằm ở bản thân chương trình khí thải, mà ở lỗ hổng ngân sách tiểu bang mà nó sẽ khoét sâu thêm.
Phân Tích
Hệ quả nghiêm trọng nhất của đợt sụt giảm doanh thu này không nằm ở bản thân chương trình khí thải, mà ở lỗ hổng ngân sách tiểu bang mà nó sẽ khoét sâu thêm.
Trong những năm gần đây, Quỹ Giảm Khí Nhà Kính (Greenhouse Gas Reduction Fund) đã trở thành nguồn vá víu cho một ngân sách tiểu bang thường xuyên thâm hụt — chi cho phòng chống cháy rừng, nhà ở giá rẻ, và nhiều chương trình xã hội khác. Khi nguồn này cạn kiệt, gánh nặng sẽ đổ về quỹ chung (general fund) — mà theo cố vấn ngân sách Hạ viện Jason Sisney, gần như không thể bù đắp được.
Dự án tàu cao tốc đang ở thế kẹt: lãnh đạo dự án đặt cược vào khoản 1 tỷ USD mỗi năm để vay vốn hoàn thành đoạn Merced đến Bakersfield. Nếu Newsom không giữ cam kết này trong ngân sách sửa đổi tuần này, dự án trị giá hàng chục tỷ USD có thể bị đình trệ thêm nhiều năm.
Đây cũng là hệ quả của một quyết định chính sách thiếu nhất quán: điều chỉnh quy định tháng 4 nhượng bộ các nhà máy lọc dầu để tránh họ rời California, nhưng cái giá là thu hẹp toàn bộ hệ sinh thái tài chính xanh mà tiểu bang đã xây dựng hai thập kỷ. Đây là bài toán cổ điển của chính trị California: giữa áp lực ngành công nghiệp và mục tiêu khí hậu, không bên nào chịu nhường hoàn toàn, và người chịu thiệt cuối cùng là người dân.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng người Việt tại California sẽ cảm nhận hệ quả cụ thể.
Thứ nhất, nhà đầu tư bất động sản gốc Việt tại Nam California — đặc biệt ở Quận Cam và Los Angeles — phụ thuộc vào các chương trình nhà ở giá rẻ được tài trợ một phần từ Quỹ Giảm Khí Nhà Kính. Nếu nguồn này bị cắt hoàn toàn như Văn phòng Phân tích Lập pháp dự báo, các dự án affordable housing đang chờ duyệt ở vùng này sẽ thiếu vốn đối ứng, ảnh hưởng trực tiếp đến cả người thuê lẫn nhà đầu tư nhỏ gốc Việt.
Thứ hai, người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 sống ở các khu vực dễ bị cháy rừng như vùng ngoại ô San Jose hay Riverside sẽ chịu rủi ro lớn hơn nếu ngân sách phòng chống cháy rừng — vốn cũng dựa vào quỹ này — bị thu hẹp trong chu kỳ ngân sách 2025-2026.