Cơ chế hợp đồng BT không yêu cầu thanh toán tại TP.HCM chính thức được luật hóa, mở đường cho doanh nghiệp tài trợ công trình công cộng mà không phải chịu rủi ro pháp lý khi hạch toán chi phí. Điểm khởi đầu là tháng 11/2023, khi Nutifood đề xuất tài trợ xây cầu đi bộ qua sông Sài Gòn — công trình trị giá 1.000 tỉ đồng, dự kiến khánh thành dịp 2/9/2025. Từ đó, thành phố xây dựng khung pháp lý 4 bước (theo công văn số 1169/UBND ngày 9/3/2024), sau này được đưa vào nghị định 243/2025. Cơ chế lan nhanh: Sun Group tài trợ cải tạo Bảo tàng Hồ Chí Minh và công viên số 1 Lý Thái Tổ; Bcons đề xuất tài trợ xây Cung thiếu nhi. Luật sư Nguyễn Hải Long (Đoàn Luật sư TP.HCM) nhận định cơ chế mới giúp doanh nghiệp hạch toán khoản tài trợ vào chi phí kinh doanh và quyết toán thuế minh bạch, thay vì phải "xử lý linh hoạt" như trước — vốn tiềm ẩn rủi ro khi đối diện thanh tra và kiểm toán.
Cơ chế mới giúp doanh nghiệp hạch toán khoản tài trợ vào chi phí kinh doanh và quyết toán thuế minh bạch, thay vì phải xử lý linh hoạt như trước.
Phân Tích
Hợp đồng BT không yêu cầu thanh toán giải quyết một mâu thuẫn thực tế mà các tập đoàn cổ phần tại Việt Nam đã đối mặt nhiều năm: muốn tài trợ công trình công cộng nhưng không có cơ sở pháp lý để hạch toán. Với công ty tư nhân một chủ, chi tiền túi làm từ thiện là chuyện bình thường. Nhưng với công ty cổ phần hay tập đoàn niêm yết, mỗi khoản chi cần chứng từ hợp lệ — không có hợp đồng, doanh nghiệp phải "chui" vào các hạng mục chi phí khác, tạo ra rủi ro thuế và kiểm toán nghiêm trọng.
Việc TP.HCM chủ động tháo gỡ từ cấp thành phố (công văn 1169 năm 2024) rồi đẩy lên thành nghị định quốc gia (nghị định 243/2025) là một mô hình chính sách bottom-up hiếm gặp trong bộ máy hành chính Việt Nam, nơi địa phương thường chờ trung ương dẫn dắt.
Tuy nhiên, cần nhìn thẳng vào rủi ro: khi doanh nghiệp lớn như Sun Group hay Nutifood tài trợ công trình biểu tượng cho thành phố, ranh giới giữa từ thiện doanh nghiệp và quan hệ lợi ích với chính quyền địa phương rất mong manh. Ở nhiều nền kinh tế mới nổi, mô hình "doanh nghiệp tặng công trình, nhà nước tặng lại đất hoặc giấy phép" đã từng là vỏ bọc cho các thỏa thuận ngoài luật. Nghị định 243/2025 cần có cơ chế giám sát độc lập — không chỉ quy trình 3 bước hành chính — để mô hình này không trở thành kênh vận động chính sách trá hình.
Tác Động Cộng Đồng
Cơ chế BT không yêu cầu thanh toán tạo ra hai tác động cụ thể với cộng đồng người Việt tại Mỹ.
Thứ nhất, nhà đầu tư bất động sản gốc Việt tại Nam California và Houston đang theo dõi sát các dự án hạ tầng TP.HCM — cầu đi bộ Sài Gòn, công viên Lý Thái Tổ — vì đây là tín hiệu về mức độ đô thị hóa khu vực trung tâm thành phố, ảnh hưởng trực tiếp đến định giá bất động sản quận 1 và khu vực ven sông nơi họ đang giữ tài sản hoặc cân nhắc mua vào.
Thứ hai, người gửi kiều hối hàng tháng về TP.HCM — ước tính hàng chục nghìn gia đình tại Little Sài Gòn và San Jose — hưởng lợi gián tiếp khi hạ tầng đô thị cải thiện, giá trị tài sản gia đình tại Việt Nam tăng theo. Nếu mô hình BT này nhân rộng ra các tỉnh thành khác, tác động sẽ lan xa hơn phạm vi TP.HCM.