Hàng trăm thợ cắt đá nhân tạo tại California đang chết vì bệnh bụi phổi silic (silicosis) trong khi các công ty bảo hiểm liên tục từ chối chi trả bồi thường lao động. Theo KQED, AmTrust North America đã từ chối toàn bộ trách nhiệm với trường hợp Resendiz Cortes vào tháng 8/2024, dù ông làm việc trong ngành đá nhân tạo suốt một thập kỷ tại San Fernando Valley và Bakersfield. Theo một nghiên cứu công bố năm ngoái, Medi-Cal — chương trình bảo hiểm y tế công của tiểu bang — là bên chi trả chính cho các ca cấy ghép phổi, mỗi ca ước tính hơn 1 triệu USD, thay vì hệ thống bồi thường lao động. Theo số liệu tiểu bang, từ năm 2019 đến nay, 31 thợ đá đã tử vong, gần 60 người phải ghép phổi, và ít nhất 560 người được chẩn đoán mắc bệnh — 75% trong số đó được xác nhận chỉ trong ba năm gần đây. Hầu hết nạn nhân là dân nhập cư gốc Latino thu nhập thấp.
Các công ty bảo hiểm đang né tránh trách nhiệm, đẩy gánh nặng chi phí y tế khổng lồ cho các ca ghép phổi sang ngân sách công của tiểu bang.
Phân Tích
Tiền thuế dân California đang trả cho những ca ghép phổi triệu đô trong khi các công ty bảo hiểm lách luật từ chối bồi thường — đây là bằng chứng rõ nhất cho thấy hệ thống workers' comp (bồi thường tai nạn lao động) đang bị lợi dụng có hệ thống.
Vụ Resendiz Cortes không phải ngoại lệ. Theo nghiên cứu được trích dẫn, Medi-Cal — tức tiền thuế — đang gánh chi phí y tế cho nhóm bệnh nhân mà về mặt pháp lý rõ ràng là trường hợp bệnh nghề nghiệp 100%. AmTrust North America viện dẫn lý do "không đủ bằng chứng y tế, pháp lý hay thực tế" — một công thức từ chối quen thuộc mà các luật sư lao động gọi là "deny and delay" (từ chối rồi kéo dài thời gian).
Cái nghịch lý lớn hơn: California là tiểu bang duy nhất đang theo dõi tích cực các ca silicosis liên quan đến đá nhân tạo, vậy mà Sở Bảo Hiểm không trả lời báo chí dù Ủy viên Ricardo Lara đã yêu cầu phân tích nội bộ từ năm 2024. Ban OSHA California dự kiến bỏ phiếu về việc có tiến tới cấm đá nhân tạo chứa hơn 1% silic tinh thể hay không — nhưng ngành công nghiệp trị giá 26,5 tỷ USD này đang phản công mạnh, đổ lỗi cho các xưởng gia công không tuân thủ quy trình an toàn.
Úc đã cấm hoàn toàn đá nhân tạo từ năm 2024. California đang đi sau một quốc gia nhỏ hơn trong việc bảo vệ người lao động của chính mình.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng người Việt tại Bắc California có thể bị ảnh hưởng trực tiếp.
Thứ nhất, thợ đá và thợ lắp đặt mặt bếp gốc Việt tại khu vực San Fernando Valley và vùng Vịnh — nơi được gọi là tâm chấn silicosis của cả nước theo số liệu tiểu bang. Dù phần lớn nạn nhân được ghi nhận là Latino, các xưởng gia công đá nhân tạo ở Nam và Bắc California cũng thuê lao động gốc Á, trong đó có người Việt làm việc không chính thức hoặc theo hợp đồng ngắn hạn — những đối tượng khó nhất khi nộp đơn yêu cầu bồi thường lao động.
Thứ hai, người cao tuổi tị nạn thế hệ 1 dựa vào Medi-Cal để chi trả y tế. Khi Medi-Cal gánh chi phí ghép phổi cho bệnh nhân silicosis thay vì các công ty bảo hiểm tư nhân, ngân sách chương trình bị thu hẹp — ảnh hưởng gián tiếp đến hàng chục nghìn người cao tuổi gốc Việt tại Bắc California đang phụ thuộc vào chương trình này.