Sở Xây dựng Hà Nội đang lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết thí điểm cho thuê một phần lòng đường và vỉa hè để kinh doanh, phục vụ kinh tế đêm và phát triển đô thị. Theo đề xuất, mức phí thuê dao động từ 20.000 đến 45.000 đồng mỗi m2 mỗi tháng tùy vị trí — tương đương một suất gửi xe máy theo tháng. Chính sách này nhận được sự ủng hộ từ góc độ kinh tế, nhưng dấy lên lo ngại nghiêm túc về quyền đi bộ. Vấn đề cốt lõi: khi chủ quán đã bỏ tiền thuê, tâm lý "đã đóng tiền thì có quyền" rất dễ hình thành, xóa mờ ranh giới giữa "sử dụng tạm thời" và "chiếm hữu thực tế". Hiện tại, chưa có cơ chế giám sát cụ thể nào được công bố để đảm bảo lối đi tối thiểu 1,5 m cho người đi bộ.
Nếu không có ngân sách giám sát và chế tài cụ thể, chính sách này chỉ là việc hợp thức hóa tình trạng lấn chiếm vỉa hè bằng một khoản phí.
Phân Tích
Chính sách này tạo ra một nghịch lý pháp lý: nhà nước hợp thức hóa điều vốn đang diễn ra bất hợp pháp, nhưng không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ — thiếu cơ chế thực thi.
Nhiều thành phố châu Á đã thử mô hình tương tự. Bangkok từng cấp phép cho hàng rong theo khu vực, nhưng thiếu giám sát liên tục khiến các tuyến phố nhanh chóng bị lấn chiếm vượt ranh giới cho phép. Singapore quản lý vỉa hè hiệu quả hơn nhờ hệ thống phạt nặng và lực lượng kiểm tra chuyên trách — điều mà Hà Nội hiện chưa có.
Mức phí từ 20.000 đến 45.000 đồng mỗi m2 mỗi tháng quá thấp để tạo động lực tài chính cho việc tuân thủ nghiêm túc. Với mức giá đó, chủ quán dễ dàng "thuê hợp pháp" rồi lấn thêm vài chục cm mỗi ngày mà chi phí vi phạm — nếu có — vẫn thấp hơn lợi nhuận từ vài bàn khách thêm.
Nguy cơ thực sự không chỉ là tắc vỉa hè. Người cao tuổi, người khuyết tật và trẻ em là nhóm dễ tổn thương nhất khi không gian đi bộ bị thu hẹp — họ không có lựa chọn thay thế như người trẻ khỏe mạnh. Nếu Hà Nội không công bố ngân sách giám sát, số lượng thanh tra vỉa hè và mức phạt cụ thể trước khi triển khai thí điểm, chính sách này nhiều khả năng chỉ là hợp thức hóa lấn chiếm có thu phí.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm người Việt tại Mỹ chú ý đến chính sách này với lý do cụ thể.
Thứ nhất, nhà đầu tư bất động sản gốc Việt tại Nam California và Houston — đặc biệt những người đang sở hữu hoặc cân nhắc mua mặt bằng thương mại tại Hà Nội. Chính sách cho thuê vỉa hè sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị mặt bằng mặt tiền: căn nhà có vỉa hè rộng tại các tuyến phố thí điểm có thể tăng giá thuê, nhưng đồng thời mang thêm rủi ro xung đột pháp lý nếu cơ chế giám sát không rõ ràng.
Thứ hai, người Việt tại Mỹ có kế hoạch về thăm Hà Nội trong vòng 12 đến 24 tháng tới — nhóm du khách Việt kiều chi tiêu cao, thường đi bộ khám phá phố cổ. Nếu thí điểm triển khai từ năm 2026, trải nghiệm đi bộ tại các tuyến phố du lịch như Hoàn Kiếm có thể thay đổi đáng kể tùy theo chất lượng thực thi.