Cục Di Trú và Quốc tịch Mỹ (USCIS) vừa ban hành hướng dẫn mới yêu cầu những người đang chờ thẻ xanh ngay trên đất Mỹ phải về nước, hoàn tất thủ tục sàng lọc, rồi xin visa di dân (immigrant visa) qua Bộ Ngoại giao trước khi được phép tái nhập cảnh với tư cách thường trú nhân.
Giám đốc USCIS Joseph Edlow giải thích đây là sự phân biệt rõ ràng giữa "tạm trú" và "thường trú": những ai vào Mỹ với visa tạm thời — B1/B2 du lịch, F1 sinh viên, H-1B lao động, O-1, J1 — thì phải xử lý hồ sơ định cư từ quốc gia gốc, không phải điều chỉnh tình trạng (adjustment of status) ngay tại Mỹ.
Quy định này chỉ cho phép ở lại Mỹ để hoàn tất hồ sơ trong "hoàn cảnh đặc biệt". Chính sách nhắm thẳng vào hàng trăm nghìn người đang chờ visa diện việc làm và gia đình.
Chính sách này thực chất đảo ngược một thông lệ đã tồn tại hàng thập kỷ: adjustment of status — quy trình cho phép người đang ở hợp pháp trong nước chuyển thẳng sang thẻ xanh mà không cần rời Mỹ. Đây là con đường mà hàng triệu người nhập cư đã đi kể từ khi Đạo luật Di Trú 1965 được thông qua.
Vấn đề không chỉ là bất tiện. Khi một người cầm H-1B rời Mỹ để xin immigrant visa tại lãnh sự quán, họ bước vào một quy trình hoàn toàn khác — chịu sự kiểm soát của Bộ Ngoại giao, với thời gian xử lý không thể đoán trước, nguy cơ bị từ chối vì lý do kỹ thuật, và không có tư cách pháp lý để quay lại làm việc trong thời gian chờ đợi. Với người có gia đình, nhà cửa, và sự nghiệp tại Mỹ, đây là rủi ro rất lớn.
Hướng dẫn của USCIS hiện vẫn là văn bản nội bộ, chưa qua quy trình lập pháp chính thức (notice-and-comment rulemaking), nên khả năng bị kiện tại tòa án liên bang là rất cao. Tuy nhiên, dù bị chặn về mặt pháp lý, việc công bố chính sách này đã gây ra làn sóng lo ngại trong cộng đồng nhập cư — và đó cũng có thể là mục tiêu thực sự của chính quyền Trump: tạo sức ép tâm lý để giảm số đơn xin thường trú.
Hai nhóm người Việt tại Mỹ bị ảnh hưởng trực tiếp và ngay lập tức.
Thứ nhất, kỹ sư và lập trình viên gốc Việt tại Thung lũng Silicon, Austin, và Seattle đang cầm visa H-1B và chờ visa diện EB-2 hoặc EB-3. Không như người Ấn Độ có thể chờ đến vài chục năm, người Việt Nam thường chờ từ 5 đến 10 năm — nhưng nếu buộc phải rời Mỹ để xin immigrant visa tại lãnh sự quán TP.HCM hoặc Hà Nội, họ mất tư cách làm việc trong thời gian xử lý hồ sơ, có thể mất việc và mất nhà.
Thứ hai, sinh viên gốc Việt đang ở diện OPT hoặc STEM OPT — nhiều người đang trong giai đoạn chuyển từ F-1 sang H-1B rồi tiến tới thẻ xanh — sẽ đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn toàn bộ lộ trình định cư nếu chính sách này được áp dụng đầy đủ.
Việc buộc người nhập cư rời Mỹ để xin visa tại lãnh sự quán không chỉ là bất tiện, mà là rủi ro mất đi tư cách pháp lý và sự nghiệp đã dày công xây dựng.