Thế hệ Z tốt nghiệp đại học đang đối mặt với thị trường lao động ảm đạm dù tỷ lệ thất nghiệp toàn quốc vẫn thấp. Theo báo cáo tháng này của Economic Policy Institute, bằng đại học đang "mất lợi thế cạnh tranh". Số liệu từ Cục Dự Trữ Liên Bang New York cho thấy tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm sinh viên mới ra trường đã cao hơn mức trung bình toàn lực lượng lao động kể từ sau đại dịch. Theo LendingTree, lớp tốt nghiệp 2024 ra trường với khoản nợ trung bình 29.560 USD, trong khi tổng nợ sinh viên toàn quốc vượt 1,8 nghìn tỷ USD với hơn 44 triệu người đang mang nợ liên bang. Chỉ số tâm lý người tiêu dùng nhóm 18 đến 34 tuổi do Đại học Michigan theo dõi từ thập niên 1970 đã lao dốc năm ngoái, hiện thấp hơn nhóm trên 55 tuổi — điều chưa từng xảy ra trong nhiều thập kỷ.
Tấm bằng đại học không còn là tấm vé đảm bảo sự ổn định, khi gánh nặng nợ vay đang bào mòn niềm tin của thế hệ trẻ vào tương lai kinh tế.
Phân Tích
Lần cuối cùng khoảng cách về tỷ lệ thất nghiệp giữa người có bằng đại học và toàn lực lượng lao động Mỹ thu hẹp đáng kể như vậy là vào thời kỳ Đại Suy Thoái 2008 đến 2010 — và lần này, nó xảy ra trong bối cảnh GDP tăng trưởng dương, không phải khủng hoảng tài chính.
Đây là nghịch lý cốt lõi của nền kinh tế Mỹ năm 2025 đến 2026: các chỉ số vĩ mô trông khỏe mạnh, nhưng phần thưởng kinh tế không chảy xuống tầng lớp trẻ. Theo giáo sư David Blanchflower của Đại học Dartmouth, phúc lợi của người lao động trẻ đang suy giảm nhanh nhất — và nguyên nhân vượt ra ngoài thị trường việc làm: kết nối xã hội yếu hơn, smartphone thay thế trải nghiệm thực, và chi phí sinh hoạt đô thị cắt đứt những nấc thang xã hội mà thế hệ trước từng leo được.
Về mặt chính sách, thế hệ Z đang kẹt giữa hai gọng kìm: nợ sinh viên tích lũy từ cam kết "bằng đại học là vé vào đời" mà chính phủ và trường đại học cùng rao bán suốt hai thập kỷ, trong khi thị trường lao động 2025 không còn đủ vị trí chất lượng để hấp thụ lượng cử tri có bằng ngày càng tăng. Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed) giữ lãi suất cao để kiềm chế lạm phát — nhưng chính sách đó gián tiếp siết chặt tuyển dụng ở các công ty tăng trưởng, đặc biệt ngành công nghệ và truyền thông, vốn là ngành mà thế hệ Z nhắm vào nhiều nhất.
Hệ quả bầu cử không thể bỏ qua: thế hệ Z chiếm khối cử tri ngày càng lớn, và sự bất mãn kinh tế này — không gắn với một đảng cụ thể — là biến số bất định nhất cho chu kỳ bầu cử giữa kỳ 2026.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng người Việt tại Mỹ chịu tác động trực tiếp.
Thứ nhất, sinh viên gốc Việt thế hệ 2 và 3 đang tốt nghiệp đại học tại các tiểu bang có đông cộng đồng như California, Texas và Virginia — nhiều người mang nợ sinh viên trung bình gần 30.000 USD theo số liệu LendingTree — đang đối mặt với thị trường việc làm siết chặt đúng thời điểm lịch trả nợ bắt đầu. Áp lực tài chính này buộc không ít người phải quay về nhà ba má, trì hoãn độc lập kinh tế.
Thứ hai, kỹ sư và lập trình viên gốc Việt trẻ tại Thung lũng Silicon và Austin đang giữ visa OPT hoặc STEM OPT có thời hạn chuyển đổi H-1B nghiêm ngặt. Trong bối cảnh tuyển dụng ngành công nghệ thu hẹp, việc không tìm được việc làm đúng chuyên ngành trong khung thời gian OPT đồng nghĩa với nguy cơ mất tư cách cư trú hợp pháp — hậu quả nặng nề hơn nhiều so với bạn bè công dân Mỹ cùng hoàn cảnh.