Một lỗ hổng trong hệ thống thu thập dữ liệu của California khiến học sinh người Mỹ Bản địa bị đếm thiếu đến 90%, theo báo cáo của Hội đồng Lập pháp tiểu bang về Dự luật AB 1581. Năm ngoái, trường học California ghi nhận 24.822 học sinh người Mỹ Bản địa — nhưng con số thực có thể lên tới 156.000, theo cùng báo cáo đó.
Nguyên nhân: học sinh nào chọn đồng thời hai mục Latino và Mỹ Bản địa sẽ chỉ được tính là Latino. Những em chọn thêm các sắc tộc khác như Da đen hay châu Á thì bị xếp vào nhóm "hai hay nhiều chủng tộc" — không phải Mỹ Bản địa.
Dự luật AB 1581 do Nghị sĩ James Ramos — thành viên bộ tộc Serrano và Cahuilla, Dân chủ San Bernardino — đề xuất, cho phép học sinh ghi tên bộ tộc và chọn nhiều danh tính sắc tộc cùng lúc. Nếu được đếm chính xác, các em sẽ đủ điều kiện nhận thêm dịch vụ hỗ trợ từ ngân sách liên bang và tiểu bang. Dự luật hiện chưa có phiếu phản đối.
Nếu được đếm chính xác, các em sẽ đủ điều kiện nhận thêm dịch vụ hỗ trợ từ ngân sách liên bang và tiểu bang.
Phân Tích
Lần cuối Mỹ sửa cách đếm người Bản địa là năm 1970 — khi Cục Điều tra Dân số cho phép ghi tên bộ tộc và chọn nhiều chủng tộc — kết quả là số người Mỹ Bản địa được ghi nhận tăng gấp mười lần trong vài thập kỷ. Từ 0,3% dân số năm 1960 lên gần 3% vào năm 2020, theo số liệu của Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ. Bài học đó rõ ràng: cách đặt câu hỏi quyết định ai được nhìn thấy, và ai bị xóa khỏi hồ sơ.
Trường học California chưa học được bài học đó. Hệ thống hiện tại về bản chất tái tạo logic của thời kỳ đồng hóa cưỡng bức thế kỷ 19 — dù vô ý — bằng cách buộc học sinh phải chọn một danh tính duy nhất, gạt bỏ phần còn lại.
Hậu quả thực tế rất cụ thể: trường thiếu ngân sách liên bang để tổ chức chương trình văn hóa Bản địa, thiếu dữ liệu để phân bổ gia sư, và thiếu cơ sở để vận động chính sách. Dự luật AB 1581 hiện chưa có phiếu phản đối — dấu hiệu tốt — nhưng thông qua được luật chỉ là bước đầu. Bộ Giáo dục California sẽ cần cập nhật toàn bộ hệ thống thu thập dữ liệu, huấn luyện lại nhân viên trường học, và thuyết phục gia đình rằng khai thêm danh tính Bản địa sẽ mang lại lợi ích — không phải rủi ro.
Tác Động Cộng Đồng
Cộng đồng gốc Việt tại Nam California — đặc biệt tại các học khu ở Los Angeles, Garden Grove và Westminster — có tỷ lệ học sinh đa chủng tộc cao, trong đó một số gia đình có gốc Latinh hoặc Bản địa Mỹ Latinh lẫn châu Á. Nếu AB 1581 được thông qua, hệ thống mới cho phép học sinh chọn nhiều danh tính sắc tộc cùng lúc — điều này trực tiếp ảnh hưởng đến cách các học sinh gốc Việt đa chủng tộc được phân loại và có khả năng được hưởng dịch vụ hỗ trợ bổ sung.
Hơn nữa, các bậc phụ huynh gốc Việt thế hệ một tại Nam California — nhiều người từng trải qua hệ thống tị nạn nơi việc khai danh tính sai hoặc thiếu gây hậu quả lâu dài — thường nhạy cảm với vấn đề phân loại sắc tộc trong giấy tờ trường học. Cải cách này mở ra cuộc thảo luận rộng hơn về việc học sinh đa sắc tộc thuộc mọi cộng đồng có quyền được đếm đúng.