Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam đã phê duyệt đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 đến 2035, tầm nhìn đến năm 2050, theo đó mở rộng sản xuất lúa giảm phát thải ra quy mô toàn quốc — không chỉ giới hạn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết sau hai năm thí điểm, đề án chuyển sang giai đoạn mở rộng từ năm 2026.
Theo ông Mạnh, khoảng 70.000 tấn gạo đã được cấp nhãn hiệu "Gạo Việt xanh, phát thải thấp" và xuất sang Nhật Bản, châu Âu và châu Úc. Trong những tháng đầu năm 2026, theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 2,3 triệu tấn gạo — nhóm Đài Thơm 8 và OM18 chiếm gần 50% tổng lượng xuất. Các thị trường EU, Nhật và Mỹ ngày càng đòi hỏi truy xuất nguồn gốc và chứng nhận phát thải thấp.
Không phải mở rộng bằng mọi giá, mà mở rộng có kiểm soát, có tiêu chuẩn kỹ thuật và có thị trường đầu ra.
Phân Tích
Khoảng 50% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam hiện đến từ hai giống chất lượng cao — con số đó nói lên hướng đi rõ ràng hơn bất kỳ tuyên bố chính sách nào.
Đề án 1 triệu ha lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long từng bị hoài nghi khi mới công bố năm 2023: quy mô quá tham vọng, hạ tầng hợp tác xã còn yếu, và cơ chế tín chỉ carbon chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh. Việc chính phủ nay mở rộng mô hình ra toàn quốc — với lộ trình đến năm 2035 và tầm nhìn 2050 — cho thấy Hà Nội đặt cược dài hạn vào định vị lại gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Áp lực thực sự đến từ phía cầu: EU đang xiết quy định về phá rừng và phát thải trong chuỗi cung ứng nông sản; Nhật Bản và Úc cũng tăng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Gạo Việt Nam xuất khẩu giá trị thấp trong nhiều thập kỷ — nay thị trường buộc ngành này phải thay đổi, không phải do ý chí chính sách đơn thuần.
Thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ drone hay cảm biến môi trường, mà ở năng lực thực tế của hợp tác xã cấp huyện — tầng trung gian quyết định liệu mô hình có nhân rộng được hay không. Nếu khâu này không được đầu tư đúng mức, đề án toàn quốc sẽ chỉ là bản sao kém hiệu quả của thí điểm Đồng bằng sông Cửu Long.
Tác Động Cộng Đồng
Hai nhóm trong cộng đồng người Việt tại Mỹ có lý do cụ thể để theo dõi diễn biến này.
Thứ nhất, các doanh nghiệp nhập khẩu gạo Việt Nam — tập trung ở Nam California, Houston và vùng vịnh San Francisco — sẽ được hưởng lợi trực tiếp nếu nguồn cung gạo chất lượng cao như Đài Thơm 8 và OM18 tăng và ổn định hơn. Hiện nhóm này chiếm gần 50% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Chứng nhận phát thải thấp cũng có thể giúp các nhà nhập khẩu dễ qua cửa kiểm dịch và tiếp cận phân khúc siêu thị cao cấp tại Mỹ hơn.
Thứ hai, người gửi kiều hối về các gia đình nông dân ở Đồng bằng sông Cửu Long — cộng đồng gốc miền Tây khá đông ở Little Saigon, Orange County — sẽ quan tâm đến việc liệu thu nhập của bà con có tăng thực sự khi chuyển sang canh tác theo chuỗi liên kết hay không, vì đây là điều kiện trực tiếp ảnh hưởng đến nhu cầu kiều hối.