Theo số liệu từ NIH và tổ chức vận động ngành BIOCOM, San Diego nhận hơn 1 tỉ USD tài trợ NIH mỗi năm — con số đủ lớn để che khuất một vết nứt đang lan rộng bên dưới. Tổng tiền tài trợ vẫn giữ được, nhưng số lượng tài trợ mới cấp cho các cơ sở nghiên cứu tại đây đã giảm từ 776 xuống còn 531 chỉ trong vòng hai năm, tính đến cùng thời điểm trong năm tài chính hiện tại. Đó không phải là sự điều chỉnh — đó là dấu hiệu của một đường ống đang tắc dần.
Mâu thuẫn này — Quốc hội bơm tiền, nhánh hành pháp bóp vòi — là trung tâm của câu chuyện San Diego đang phải đối mặt. Và để hiểu tại sao nó nguy hiểm hơn những con số bề mặt, cần phải nhìn vào cách NIH thực sự vận hành, không phải cách người ta vẫn tưởng.
NIH Không Chỉ Là Ngân Sách — Đó Là Bộ Máy Tuyển Chọn Trí Tuệ
NIH, theo cách nó được thiết kế từ thập niên 1940 đến nay, không đơn thuần là cơ quan phân phối tiền. Nó là cơ chế peer review (đánh giá đồng nghiệp khoa học) nghiêm ngặt nhất thế giới. Một nhà khoa học tại UCSD nộp đơn xin tài trợ, hội đồng gồm các chuyên gia độc lập đánh giá, xếp hạng, và chỉ những đề án tốt nhất được chọn. Quy trình này — tốn nhiều tháng, đòi hỏi hàng chục nhân viên NIH vận hành — chính là thứ đang vỡ.
Theo báo cáo của tạp chí khoa học Nature, NIH đã mất gần 20% nhân sự trong vòng một năm qua do sa thải và từ chức. Khi bộ máy đánh giá thiếu người, các đơn xin tài trợ mới ùn lại. Kết quả: tính đến hơn 7 tháng đầu năm tài chính hiện tại, NIH trên toàn quốc chỉ cấp được chưa tới một nửa số tài trợ mới so với trung bình 5 năm trước, theo số liệu từ chính NIH. San Diego không nằm ngoài xu hướng đó — 531 tài trợ so với 776 ở cùng thời điểm năm 2024 là minh chứng trực tiếp.
Điều này tạo ra một nghịch lý kỳ lạ: Quốc hội thực sự đã từ chối đề xuất cắt giảm gần 40% ngân sách NIH của chính quyền Trump, và còn tăng nhẹ ngân sách cho năm tài chính hiện tại — thế nhưng tiền không thể tiêu được nếu không có người xử lý hồ sơ. Giám đốc NIH Jay Bhattacharya đã cam kết trước Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện hồi tháng 3/2026 rằng cơ quan sẽ tiêu hết toàn bộ 49 tỉ USD ngân sách trước cuối năm tài chính. Đó là một cam kết đáng ngờ khi mà bộ máy vận hành đang thiếu gần một phần năm nhân lực.
Cú Đánh Thật Sự Giáng Xuống Thế Hệ Nghiên Cứu Tiếp Theo
Phần dễ bị bỏ qua nhất trong câu chuyện này là tác động lên các nhà nghiên cứu giai đoạn đầu sự nghiệp — và đây chính là nơi cộng đồng người Mỹ gốc Việt bị ảnh hưởng trực tiếp nhất.
San Diego là một trong những trung tâm khoa học đời sống có mật độ nhà nghiên cứu gốc châu Á và gốc Việt cao nhất nước Mỹ. Nhiều người trong số họ đang trong giai đoạn đầu sự nghiệp — postdoc (nghiên cứu sinh sau tiến sĩ), trợ lý giáo sư, hay nhà nghiên cứu tại các viện như Scripps, Salk, hay Sanford Burnham Prebys. Đây là nhóm phụ thuộc nhiều nhất vào các tài trợ mới, vì họ chưa có danh sách tài trợ cũ để sống nhờ.
Theo nghiên cứu được công bố bởi các nhà khoa học tại UCSD và các cơ sở khác, làn sóng hủy tài trợ liên quan đến lệnh xóa bỏ các chương trình "DEI" của chính quyền Trump đã tác động không cân xứng lên các nhà nghiên cứu thuộc nhóm thiểu số. Nhiều đề án bị hủy không phải là các chương trình về đa dạng hóa nhân sự — mà là nghiên cứu y tế về các cộng đồng cụ thể, trong đó có nghiên cứu về sức khỏe của người châu Á, người da màu, hay phụ nữ. Khi những đề tài này bị xóa, không chỉ nguồn tài trợ mất đi — cả lĩnh vực nghiên cứu đó bị thu hẹp.
Với người Việt trong ngành y sinh, điều này có nghĩa cụ thể: một nhà nghiên cứu ung thư tại UCSD vừa có tài trợ bị hủy vừa phải chứng kiến các đồng nghiệp rời bỏ phòng thí nghiệm vì không còn lương. NBC7 San Diego đã ghi nhận cụ thể tình trạng NIH cắt giảm hàng chục triệu USD tài trợ nghiên cứu ung thư tại UCSD và các viện nghiên cứu khác trong khu vực. Đây không phải là con số trừu tượng — đó là các thí nghiệm bị dừng, các thử nghiệm lâm sàng bị trì hoãn, và các nhà khoa học trẻ buộc phải tìm việc ở nơi khác.
Nền Kinh Tế San Diego Không Thể Hấp Thụ Mãi
Ngành khoa học đời sống là trụ cột kinh tế của San Diego theo một cách rất khác so với các ngành khác. Theo BIOCOM, ngành này có hơn 2.000 công ty, đóng góp 167.000 việc làm — hơn 10% lực lượng lao động toàn quận. Nhưng điều quan trọng hơn là cấu trúc của nó: phần lớn các công ty khởi nghiệp trong ngành này được sinh ra từ các phòng thí nghiệm tại UCSD, Scripps, hay Salk. Tài trợ NIH là vốn hạt giống — nó không chỉ trả lương cho nhà khoa học, nó sản sinh ra bằng sáng chế, spin-off (công ty tách ra từ nghiên cứu), và cuối cùng là thuế thu nhập và việc làm cho quận.
Năm 2025, theo số liệu NIH, UCSD nhận 576 triệu USD, Scripps Research nhận 164 triệu USD, Salk nhận 61 triệu USD, và Sanford Burnham Prebys nhận 45 triệu USD. Quận San Diego đứng thứ 9 toàn quốc về tổng giá trị tài trợ NIH nhận được. Những con số này vẫn ổn định trong năm 2025 — nhưng đó là vì phần lớn là tiền giải ngân từ các tài trợ đã được cấp từ những năm trước. Khi đường ống tài trợ mới co lại, vài năm nữa mới thấy hậu quả thật sự.
Có một chi tiết kỹ thuật trong báo cáo nguồn đáng chú ý: NIH gần đây có xu hướng giải ngân toàn bộ giá trị tài trợ ngay từ đầu, thay vì chia đều theo năm như thông lệ. Điều này có thể giải thích tại sao tổng số tiền tài trợ cho San Diego tính đến giữa năm 2026 vẫn tương đương năm trước — nhưng thực chất là đang "ứng trước" từ các năm sau. Nếu đúng như vậy, con số ổn định đó là ảo giác tài chính ngắn hạn, không phải dấu hiệu sức khỏe thật sự của ngành.
California Cược Lớn, Nhưng Canh Bạc Chưa Chắc Thắng
Trong bối cảnh đó, đề xuất lập cơ quan nghiên cứu y sinh riêng của California — gọi tắt là S.B. 895, được đề xuất theo mô hình NIH cấp tiểu bang, với ngân sách từ trái phiếu 12 tỉ USD cần cử tri phê duyệt — là phản ứng chính sách nghiêm túc nhất mà Sacramento đưa ra.
California không phải là người mới trong cuộc chơi này. Năm 2004, tiểu bang đã thông qua Đề xuất 71, cho phép phát hành trái phiếu 3 tỉ USD để tài trợ nghiên cứu tế bào gốc — một phản ứng trực tiếp trước lệnh hạn chế nghiên cứu tế bào gốc của chính quyền Bush. Viện Khoa học Tái sinh California (CIRM) được lập ra từ đó, và đã đồng hành với hàng trăm dự án nghiên cứu trong hai thập kỷ. Tiền lệ đó cho thấy California sẵn sàng và có khả năng thay thế nguồn tài trợ liên bang khi cần.
Nhưng S.B. 895 cần vượt qua nhiều vòng khó hơn Đề xuất 71 rất nhiều. Thứ nhất, 12 tỉ USD là gấp bốn lần quy mô trái phiếu năm 2004 — và điều đó xảy ra trong bối cảnh California đang vật lộn với thâm hụt ngân sách. Thứ hai, cử tri sẽ phải bỏ phiếu phê duyệt trái phiếu này trong bối cảnh lãi suất vay cao hơn nhiều so với 2004. Thứ ba, việc xây dựng một cơ sở hạ tầng tài trợ khoa học cấp tiểu bang có năng lực tương đương NIH — bao gồm hệ thống peer review (đánh giá đồng nghiệp khoa học), quản trị, và giải ngân — là bài toán thể chế không thể giải quyết trong một hai năm.
Nói thẳng hơn: dù S.B. 895 có được thông qua và cử tri phê duyệt, nó sẽ không thể bù đắp kịp cho những gì đang mất đi ngay bây giờ. Các nhà nghiên cứu trẻ không thể chờ đến khi trái phiếu được phát hành và hội đồng tài trợ được thành lập. Cơ hội hẹp nhất và nguy hiểm nhất của câu chuyện này nằm ở đây: sự thiệt hại từ việc mất nhân tài khoa học là không thể đảo ngược trong ngắn hạn.
Khoảng Trống Mà Washington Để Lại Sẽ Không Chờ Sacramento
Cuối cùng, câu hỏi thật sự không phải là liệu San Diego có sống sót qua năm 2026 hay không — rất có thể là có. Câu hỏi là: bao nhiêu thế hệ nhà khoa học tiếp theo sẽ không bao giờ được hình thành?
Đường ống tài trợ NIH mới — các tài trợ đang được cấp hôm nay — là những phát hiện khoa học của 5 đến 10 năm tới, là các loại thuốc được phê duyệt vào thập niên 2030, là các công ty khởi nghiệp được thành lập từ luận văn tiến sĩ năm 2027. Khi con số tài trợ mới giảm từ 776 xuống 531 trong một năm rưỡi, tác động đó sẽ chỉ hiện rõ trên bảng cân đối kinh tế của quận vào khoảng 2029 đến 2032.
Về góc độ chính trị, Quốc hội — kể cả đa số Cộng hòa — đã thể hiện không muốn cắt giảm NIH ở mức như chính quyền Trump đề xuất. Khi Giám đốc Bhattacharya đối mặt với sự hoài nghi từ các thượng nghị sĩ lưỡng đảng về đề xuất cắt thêm gần 6 tỉ USD hồi tháng 5/2026, đó là tín hiệu rõ ràng rằng ngân sách NIH sẽ không bị phá hủy qua con đường lập pháp. Nguy hiểm thực sự đến từ bên trong: sự tan rã của bộ máy vận hành, sự ra đi của nhân sự có kinh nghiệm, và sự chậm trễ tích lũy trong chu kỳ tài trợ — những thứ không cần một cuộc bỏ phiếu nào để gây thiệt hại.
Với cộng đồng người Việt tại San Diego — nhiều người trong số đó hoặc là nhà khoa học, hoặc có con cái đang học hay làm việc trong ngành y sinh — điều này có nghĩa là áp lực rất thực: ở lại và chịu đựng sự bất ổn, hay tìm cơ hội ở Boston, New York, hay thậm chí Singapore và Hàn Quốc, những nơi đang tích cực chiêu mộ nhà khoa học Mỹ trong lúc Washington đang tự làm khó mình.
San Diego đã xây dựng vị thế khoa học đời sống hàng đầu thế giới qua nhiều thập kỷ đầu tư kiên nhẫn. Phá hủy nó không cần một quyết định chính sách đột ngột — chỉ cần đủ sự chậm trễ, đủ sự không chắc chắn, và đủ những nhà khoa học trẻ tài năng quyết định rằng không đáng để chờ.