Sáu năm. Đó là khoảng thời gian còn lại trước khi quỹ bảo hiểm hưu trí lớn nhất nước Mỹ — Social Security — có thể buộc phải cắt giảm tự động gần một phần tư mức trợ cấp cho hàng chục triệu người cao tuổi, người mất người thân, và những người phụ thuộc vào họ. Fortune đưa tin về bản báo cáo thường niên 2026 của Hội đồng Quản trị Social Security (Social Security Trustees' Report), được công bố tuần trước, kèm theo phân tích độc lập từ tổ chức giám sát tài khóa phi đảng phái CRFB (Committee for a Responsible Federal Budget — Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm). Kết luận của họ không để lại nhiều chỗ cho sự lạc quan.
Theo Fortune, mức thâm hụt tài chính của chương trình đã leo thang đến mức nghiêm trọng kể từ gần 50 năm qua. Đây không phải là cảnh báo thường niên kiểu "sói đến rồi sói đi" — đây là dấu hiệu có thể đo lường và so sánh được về một cuộc khủng hoảng đang tăng tốc.
Cải cách càng trì hoãn, phương thuốc càng đắng — và hàng trăm nghìn người cao tuổi gốc Việt không có thời gian chờ đợi.
Cơ chế nào đang phá vỡ nền tảng tài chính của Social Security?
Để hiểu tại sao tình hình lần này nghiêm trọng hơn các chu kỳ trước, cần nhìn vào cấu trúc của hệ thống. Social Security không phải là một quỹ tiết kiệm cá nhân — đây là hệ thống "trả theo thế hệ" (pay-as-you-go), trong đó thuế thu nhập của lao động đang đi làm hôm nay tài trợ cho trợ cấp của người đã nghỉ hưu hôm nay. Hệ thống này hoạt động ổn khi tỷ lệ lao động trẻ trên người cao tuổi đủ lớn. Nhưng khi tỷ lệ đó thu hẹp, vòng quay bắt đầu lung lay.
Theo Fortune, quỹ OASI (Old-Age and Survivors Insurance — Quỹ Bảo hiểm Người cao tuổi và Người mất người thân), tức quỹ chính chi trả lương hưu, hiện được dự báo cạn kiệt vào năm 2032 — sớm hơn một năm so với ước tính trong báo cáo năm ngoái. Nếu tính cả quỹ dành cho người khuyết tật, con số hợp nhất là năm 2034, khi đó mức cắt giảm sẽ là 17% trên diện rộng.
Con số đáng kinh ngạc hơn là mức thâm hụt dài hạn: theo Fortune, khoảng hụt tài chính trong 75 năm tới đã phình lên tương đương 4,42% tổng thu nhập chịu thuế — mức cao nhất kể từ năm 1977 — và trị giá khoảng 31,000 tỷ USD tính theo giá trị hiện tại, xấp xỉ toàn bộ quy mô nền kinh tế Mỹ. Chỉ trong một năm, mức thâm hụt này đã tăng 16%, từ 3,82% trong báo cáo năm ngoái. Và trong thập kỷ tới, Social Security sẽ chi nhiều hơn thu tới 3,800 tỷ USD.
Những yếu tố thúc đẩy tình trạng này gồm tỷ lệ sinh thấp hơn, sự sụt giảm di dân nhập cư, và — điểm đáng lo ngại nhất về mặt chính sách — các khoản chi chưa có nguồn tài trợ trong dự luật ngân sách lớn đang được Quốc hội xem xét. Nói cách khác, không phải chỉ nhân khẩu học đang kéo quỹ xuống; chính sách tài khóa đang chủ động đẩy nó sâu hơn.
1983 và bài học bị lãng quên
Lần gần nhất Social Security tiến gần đến bờ vực này là năm 1983. Khi đó, Tổng thống Ronald Reagan và Chủ tịch Hạ viện Tip O'Neill — hai nhân vật từ hai cực chính trị đối lập — đã ngồi lại với nhau để thông qua một gói cải cách lưỡng đảng, bao gồm tăng tuổi nghỉ hưu và điều chỉnh thuế. Đó là thỏa hiệp mà cả hai bên đều phải nhượng bộ điều họ không muốn, và nó đã kéo dài sự tồn tại của hệ thống thêm nhiều thập kỷ.
Theo CRFB, tình hình hiện tại đã tệ — và không có gì tương tự đang diễn ra ở Washington. Không có ủy ban lưỡng đảng nào được thành lập. Không có cuộc đàm phán nào được công bố. Thay vào đó là những tuyên bố công khai từ phía hành pháp rằng sẽ không tăng thuế và không cắt trợ cấp — một lập trường về mặt toán học là không thể duy trì được nếu không có nguồn tăng trưởng kinh tế phi thường.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, theo Fortune, đã nhiều lần khẳng định trước Quốc hội rằng người cao tuổi sẽ không phải đóng thuế thêm và cũng không bị giảm trợ cấp. Câu trả lời của chính quyền là tăng trưởng kinh tế nhanh hơn — cụ thể là khuôn khổ "3-3-3" nhắm tới GDP thực tăng 3%, thâm hụt ngân sách bằng 3% GDP, và sản lượng dầu khí tăng thêm 3 triệu thùng mỗi ngày. Đây là một chiến lược phát triển vĩ mô, không phải một cơ chế trực tiếp để bổ sung quỹ trước hạn chót năm 2032. Và các nhà kinh tế hàng đầu không mấy thuyết phục với lập luận này.
Khi giới chuyên gia mất kiên nhẫn
Các tiếng nói từ nhiều phía đang cùng gióng lên một hồi chuông. Theo Fortune, hai nhà kinh tế học Steve Hanke của Đại học Johns Hopkins và cựu Tổng Kiểm toán Mỹ David Walker — bản thân từng là thành viên hội đồng quản trị Social Security — đã kêu gọi thành lập một ủy ban tài khóa lưỡng đảng khẩn cấp, mô phỏng theo các tiền lệ lịch sử, để đưa ra các đề xuất cải cách buộc Quốc hội phải bỏ phiếu thẳng. Hai chương trình Social Security và Medicare cộng lại chiếm 36% toàn bộ chi tiêu liên bang — một con số không thể tiếp tục bị trì hoãn.
Các nhà nghiên cứu tại Brookings Institution cũng chỉ ra một chi tiết đáng lo ngại về quy trình: bản báo cáo năm nay đến trễ hơn hai tháng so với lịch thông thường, và thiếu chữ ký của hai vị trí ủy viên công chúng (public trustee) — hai ghế đã bỏ trống hơn một thập kỷ. Đây không chỉ là vấn đề thủ tục; đây là dấu hiệu cho thấy Washington đang thụt lùi trong việc quản trị một trong những chương trình xã hội quan trọng nhất của đất nước.
Cộng đồng người Việt: nhóm dễ tổn thương nhất trong kịch bản cắt giảm
Với cộng đồng người Việt tại Mỹ — đặc biệt là thế hệ đến định cư từ sau năm 1975 và những làn sóng tị nạn tiếp theo — Social Security không chỉ là một chương trình phúc lợi trừu tượng. Đây là nền tảng thu nhập thực tế của hàng trăm nghìn người cao tuổi gốc Việt, những người đã dành nhiều năm làm việc trong các ngành dịch vụ lương thấp: tiệm nail, nhà hàng, xưởng may, hay dây chuyền sản xuất. Đa số không tích lũy được lương hưu doanh nghiệp (pension) hay tài khoản tiết kiệm hưu trí 401(k) đủ lớn. Social Security, với họ, là nguồn thu nhập chính — đôi khi là duy nhất.
Một mức cắt giảm 22% không phải là con số trừu tượng. Với người nhận trung bình khoảng 1.800 USD mỗi tháng, đó là gần 400 USD biến mất — đủ để đẩy nhiều hộ gia đình người cao tuổi gốc Việt vào tình trạng không thể chi trả tiền thuê nhà hoặc thuốc men.
Dimension khác cũng đáng chú ý: cộng đồng người Việt có tỷ lệ gửi tiền về Việt Nam (remittance) tương đối cao. Khi thu nhập hưu trí bị siết, áp lực tài chính không chỉ dừng lại ở Orange County hay Houston — nó lan ngược qua Thái Bình Dương đến các gia đình ở Đồng Nai, Bình Dương, và các tỉnh miền Tây. Đây là một chuỗi phụ thuộc kinh tế xuyên quốc gia mà chính sách Social Security ít khi được nhìn nhận qua lăng kính đó.
Ngoài ra, nhiều người Mỹ gốc Việt thế hệ thứ nhất và 1.5 hiện đang ở độ tuổi 40 đến 50 — tức là thế hệ sẽ đến tuổi về hưu đúng vào khoảng thời gian quỹ được dự báo cạn kiệt. Họ không có đủ thời gian để điều chỉnh kế hoạch tài chính cá nhân nếu cải cách tiếp tục bị trì hoãn. Đây là lý do tại sao đây không phải là câu chuyện của thế hệ cha mẹ hay ông bà — đây là câu chuyện của chính thế hệ đang làm việc hôm nay.
Hạn chót 2032 không còn xa
Có một nghịch lý đáng suy nghĩ trong cuộc khủng hoảng này: Social Security có đủ thời gian để được cứu vãn, nhưng khoảng thời gian đó đang thu hẹp rất nhanh. Cải cách càng trì hoãn, phương thuốc càng đắng. Nếu Quốc hội hành động ngay bây giờ, sự kết hợp giữa điều chỉnh thuế có chừng mực và điều chỉnh chi tiêu dần dần có thể đủ để lấp đầy lỗ hổng. Nếu chờ đến năm 2030, các lựa chọn sẽ ít hơn và cú sốc lớn hơn nhiều.
Theo CRFB, đây chưa từng tệ đến mức này. Và năm 1983, hai nhà lãnh đạo chính trị đã chọn làm điều khó thay vì làm điều dễ. Câu hỏi cho năm 2026 không phải là liệu hệ thống có cần cải cách hay không — điều đó đã được giải quyết bằng toán học. Câu hỏi là liệu hệ thống chính trị Mỹ hiện tại có còn khả năng sản sinh ra loại thỏa hiệp lưỡng đảng mà năm 1983 đã từng tạo ra hay không.
Câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người — trong đó có hàng trăm nghìn người gốc Việt đang xây dựng cuộc sống và tuổi già của họ trên đất Mỹ.
Đọc toàn bộ bài tường thuật gốc của Fortune tại liên kết nguồn bên dưới.