Tháng 9/2030 — nếu mọi thứ diễn ra theo đúng kế hoạch — hàng triệu học sinh tiểu học và trung học cơ sở ở Texas sẽ bước vào năm học mới với một bộ chương trình hoàn toàn khác. Ít đa dạng hơn về chủng tộc và văn hóa. Ít lịch sử thế giới hơn, trừ khi đó là lịch sử châu Âu. Và nhiều Kinh Thánh hơn — không phải như một môn tôn giáo tự chọn, mà là nội dung bắt buộc trong giờ đọc hiểu phổ thông.
Đây không phải là chuyện xảy ra sau một đêm. Và đây cũng không phải chỉ là chuyện của Texas.
Khi chương trình học công lập được thiết kế quanh một truyền thống tôn giáo cụ thể, câu hỏi 'Con tôi ở đâu trong câu chuyện này?' không còn là trừu tượng.
Cái gì đang thực sự bị xóa đi?
Theo Houston Public Media, Hội đồng Giáo dục Bang Texas (State Board of Education) — với đa số là đảng viên Cộng hòa — đã thông qua sơ bộ bản thiết kế lại chương trình khoa học xã hội và danh sách đọc bắt buộc cho toàn bộ trường công lập trong bang. Phiếu cuối cùng được ấn định vào thứ Sáu.
Những gì bị loại bỏ thì rõ ràng hơn những gì được thêm vào. Theo Texas Tribune, Hội đồng đã xóa bỏ môn văn hóa thế giới lớp — một trong số ít cơ hội để học sinh Texas tìm hiểu về các nền văn minh ngoài phương Tây. Chương trình mới giảm thiểu lịch sử thế giới nằm ngoài truyền thống châu Âu và tập trung nhiều hơn vào Texas và Hoa Kỳ. Quan trọng hơn: tiêu chuẩn yêu cầu học sinh hiểu "tác động của chủng tộc và sắc tộc đối với xã hội" và "phân tích các mô hình đối xử khác nhau đối với các nhóm thiểu số" — cả hai đều bị loại bỏ khỏi chương trình xã hội.
Đây là một lựa chọn có chủ đích, không phải một sơ suất biên tập. Nhóm vận động hành lang bảo thủ — đứng đầu là Texas Public Policy Foundation — xem những thay đổi này là "trận chiến cuối cùng" (the final battle) để loại bỏ những gì họ gọi là nội dung "khiến học sinh ghét đất nước". Đó là ngôn ngữ của cuộc chiến văn hóa, không phải của cải cách giáo dục.
Danh sách đọc bắt buộc đi theo cùng hướng đó. Theo CBS News, danh sách này yêu cầu học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 — tức là 5,4 triệu học sinh mẫu giáo đến lớp 12 — đọc các câu chuyện Kinh Thánh như Giô-na và cá lớn, con đường Damascus, Tám Mối Phúc Thật và Dụ ngôn Đứa con Hoang Đàng. Lớp 3 sẽ học câu chuyện Phao-lô trở lại đạo Kitô. Lớp 12 sẽ học sách Gióp.
Đây không phải lần đầu tiên Texas đưa nội dung tôn giáo vào hệ thống công lập. Năm 2023, bang này trở thành tiểu bang đầu tiên cho phép người dẫn dắt tinh thần (chaplain) hoạt động trong trường công. Năm ngoái, một lệnh bắt buộc treo Mười Điều Răn trong lớp học có hiệu lực, dù khoảng hai chục học khu đã tháo xuống vì lý do kiện tụng pháp lý.
Khi chương trình học là quyết định chính trị — được thực hiện trước khi bỏ phiếu
Có một chi tiết ít được chú ý nhưng lại quan trọng nhất trong toàn bộ câu chuyện này, và nó đến từ The 74: hơn một năm trước khi Hội đồng Giáo dục bỏ phiếu, Ủy viên Giáo dục Mike Morath đã ký hợp đồng trị giá 67 triệu USD với công ty tư vấn MGT Impact Solutions có trụ sở ở Tampa để phát triển tài liệu giảng dạy khoa học xã hội — dựa trên các bản thảo tiêu chuẩn chưa được thông qua. Hợp đồng này không được nộp cho cơ quan lập pháp bang theo đúng quy định pháp luật cho đến tận tháng 4/2026.
Nói cách khác: chương trình đã được đặt hàng trước khi cuộc tranh luận công khai diễn ra. Cuộc bỏ phiếu của Hội đồng, theo logic đó, gần như chỉ là thủ tục hợp thức hóa một quyết định đã được đưa ra từ trước trong bóng tối — sử dụng 67 triệu USD tiền thuế của người dân. Một chuyên gia chính sách của Công đoàn Giáo viên Texas AFT gọi đây là tình huống "xe đã chạy trước khi ngựa được thắng" — ý muốn nói quy trình bị đảo ngược hoàn toàn.
Một số thành viên Hội đồng — kể cả đảng viên Cộng hòa — thừa nhận họ không biết về hợp đồng này. Điều đó không đơn giản là thiếu minh bạch; đó là sự vô hiệu hóa vai trò giám sát của cơ quan dân cử.
Quá trình làm việc cũng hỗn loạn một cách đáng báo động. Theo Texas Tribune, các phiên họp kéo dài đến 2 giờ sáng, trong đó Hội đồng đã vô tình xóa yêu cầu học sinh học về Cách mạng Mỹ trong chương trình lịch sử Hoa Kỳ cấp trung học — và phải chèn lại vào hôm sau. Những thay đổi lịch sử của một tiểu bang lớn nhất nước về dân số học sinh được thực hiện trong trạng thái kiệt sức, vào lúc nửa đêm.
Hồ sơ Hồi giáo: Khi định kiến trở thành chính sách
Trong nhiều tháng, cộng đồng Hồi giáo Texas đã lên tiếng phản đối tại các phiên họp của Hội đồng, cáo buộc rằng quá trình này mang nặng định kiến Islamophobia. Dữ liệu thực tế ủng hộ cáo buộc đó.
Hồi tháng 4, Hội đồng đã loại bỏ tiêu chuẩn yêu cầu học sinh tìm hiểu về đóng góp của người Hồi giáo cho đại — những đóng góp có thể kiểm chứng được bằng lịch sử học thuật. Thay vào đó, tại phiên điều trần, Thượng nghị sĩ tiểu bang Bob Hall thuộc Đảng Cộng hòa tuyên bố: "Hồi giáo không phải là một tôn giáo. Đó là một thể chế thần quyền toàn trị." Khi được hỏi liệu ông có từng đến một quốc gia có đa số dân là người Hồi giáo chưa, ông trả lời là chưa.
Đây là điểm mà câu chuyện Texas chạm thẳng vào cộng đồng người Mỹ gốc Việt — đặc biệt tại Houston, nơi có cộng đồng Việt lớn thứ nhì nước Mỹ. Nhiều gia đình Việt-Mỹ tại Texas là Công giáo hoặc Phật giáo, không phải Tin Lành Phúc Âm. Họ di cư đến đây mang theo ký ức của một đất nước nơi nhà nước can thiệp vào niềm tin tôn giáo — và không phải bao giờ cũng theo hướng có lợi cho họ. Khi chương trình học công lập được thiết kế quanh một truyền thống tôn giáo cụ thể, câu hỏi "Con tôi ở đâu trong câu chuyện này?" không phải là trừu tượng.
Rabbi Josh Fixler của giáo đường Emanu El tại Houston đã trình bày trước Hội đồng rằng danh sách đọc này là "công cụ cải đạo không có chỗ trong trường công lập." Theo CBS News, ông nhấn mạnh ranh giới giữa dạy về tôn giáo và dạy tôn giáo — và cho rằng danh sách này buộc giáo viên phải vượt qua ranh giới đó. Đó là một lập luận pháp lý, không chỉ là quan điểm tôn giáo — và nó có cơ sở trong án lệ của Tòa án Tối cao Mỹ về Tu chính án thứ Nhất.
Vấn đề học thuật: Lịch sử đơn giản hóa là lịch sử sai
Ngoài tranh luận tôn giáo, giới sử học cũng lên tiếng về chất lượng học thuật của chương trình mới. Theo Texas Tribune, các nhà giáo dục chỉ trích rằng chương trình ưu tiên ghi nhớ hơn tư duy phản, đơn giản hóa thay vì đảm bảo độ chính xác. Một số sử gia chỉ ra các lỗi sự kiện trong văn bản chuẩn — bao gồm cả cách mô tả sai về việc di dời cưỡng bức các dân tộc bản địa.
Đây là vấn đề vượt qua ranh giới chính trị. Học sinh tốt nghiệp trường công Texas sẽ vào đại học, ra thị trường lao động, và sống trong một thế giới mà khả năng hiểu các nền văn hóa khác nhau là kỹ năng kinh tế, không chỉ là đức hạnh công dân. Nếu chương trình dạy các em rằng lịch sử nhân loại về cơ bản là câu chuyện của châu Âu và Kitô giáo — với mọi thứ khác là chú thích — thì đó không phải là giáo dục, mà là đào tạo ra sự mù quáng có hệ thống.
Texas có khoảng một phần mười tổng số học sinh công lập của toàn nước Mỹ, theo CBS News. Điều đó có nghĩa là Texas thường xác định những gì các nhà xuất bản sách giáo khoa đưa vào tài liệu của họ — và những tài liệu đó sau đó được bán khắp cả nước. Ảnh hưởng của Texas đối với nội dung sách giáo khoa quốc gia là một cơ chế có thực, được ghi nhận trong nhiều thập kỷ. Khi Texas thay đổi tiêu chuẩn, cả nước cảm nhận được.
Quyết định thứ Sáu và những gì đến sau
Phiếu cuối cùng diễn ra vào thứ Sáu 27/6/2026. Nhưng không phải tất cả các thay đổi đều đến cùng lúc: theo Texas Tribune, Hội đồng đã trì hoãn các thay đổi cho cấp trung — bao gồm lịch sử Hoa Kỳ, lịch sử thế giới, địa lý và chính quyền — do lo ngại chưa đủ thời gian để tinh chỉnh. Những khóa học này có thể được đưa ra tại phiên họp tháng 9/2026 hoặc tại một phiên họp đặc biệt.
Nếu được thông qua thứ Sáu, các thay đổi cấp K-8 và danh sách đọc sẽ có hiệu lực từ năm học 2030 đến 2031. Bốn năm tưởng như dài, nhưng không phải: các học khu phải lên kế hoạch đào tạo giáo viên, chọn tài liệu, và điều chỉnh ngân sách — trong khi hợp đồng 67 triệu USD với MGT Impact Solutions đã chạy từ hơn một năm nay.
Về mặt pháp lý, các thách thức tư pháp gần như chắc chắn sẽ xảy ra. Câu hỏi liệu danh sách đọc có vi phạm Tu chính án thứ Nhất — điều khoản về phân tách nhà thờ và nhà nước — là câu hỏi mà ít nhất một số thẩm phán liên bang sẽ phải trả lời. Các vụ kiện liên quan đến Mười Điều Răn tại Texas đã cho thấy con đường đó không hề bằng phẳng.
Còn với các gia đình người Mỹ gốc Việt tại Houston và các học khu lớn như HISD — nơi học sinh có nền tảng tôn giáo, sắc tộc và văn hóa đa dạng — câu hỏi thực tiễn là liệu nhà trường có đủ nguồn lực và ý chí để giảng dạy nội dung Kinh Thánh theo cách không gây tổn thương cho trẻ em không chia sẻ nền tảng đó hay không. Câu trả lời thành thật là: không ai biết. Và đó chính là vấn đề.
Cuối cùng, điều mà cuộc tranh luận này thực sự đặt ra không phải là Kinh Thánh có nên được đọc trong trường học hay không — mà là ai có quyền quyết định câu chuyện nào được kể cho trẻ em, và ai bị gạt ra ngoài câu chuyện đó. Trong một tiểu bang mà dân số ngày càng đa dạng — nơi cộng đồng Latino, người Mỹ gốc Á, người Hồi giáo và người Do Thái đều đóng thuế để tài trợ cho hệ thống trường công — câu trả lời mà Hội đồng Giáo dục đưa ra trong tuần này là: đó là quyền của đa số Cộng hòa. Không hơn, không kém.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.