Khi hai tập đoàn lợi ích tự ngồi vẽ luật thay vì để cử tri phán quyết, người Việt làm tài xế hay nạn nhân tai nạn mất đi tiếng nói trực tiếp nhất của mình.
Cơ chế thỏa thuận: Ai thắng, ai nhượng bộ?
Theo CalMatters, SB 623 ra đời từ cuộc mặc cả giữa Uber và Hiệp hội Luật sư Người tiêu dùng California — một thỏa thuận mà cả hai bên đều phải nuốt một phần đắng. Uber ban đầu muốn giới hạn phí luật sư theo tỷ lệ phần trăm (contingency fee — phí thù lao chỉ thu khi thắng kiện) trong tất cả các vụ tai nạn xe hơi trên toàn bang. Phía luật sư phản công bằng một đề xuất trưng cầu dân ý tăng mạnh trách nhiệm pháp lý của Uber trong các vụ xâm hại tình dục. Theo Bloomberg Law News, mỗi bên đã chi hơn 70 triệu USD cho chiến dịch vận động trước khi đủ điều kiện đưa lên lá phiếu — và đều đồng ý rút lại sau khi SB 623 được thông qua.
Kết quả: Uber không giành được trần phí luật sư toàn diện như kỳ vọng. Luật sư không áp đặt được mức trách nhiệm mở rộng với Uber trong các vụ tấn công tình dục. Điều cả hai bên cùng đạt được là tránh được cuộc chiến bỏ phiếu cực kỳ tốn kém và bất định.
Điều SB 623 thực sự làm — và không làm
Los Angeles Times đưa tin luật áp dụng cho các vụ tai nạn, giới hạn số tiền bác sĩ có thể tính khi bệnh nhân tham gia kiện tụng liên quan xe công nghệ, và siết chặt lợi nhuận của các nhà đầu tư bên thứ ba mua lại liens y tế (medical lien — quyền đòi bồi thường ưu tiên từ phần thưởng kiện tụng). Đây là điểm cốt lõi: hệ thống lien y tế từ lâu bị cáo buộc thổi phồng chi phí điều trị nhằm tăng giá trị vụ kiện, gây thiệt hại cho cả nạn nhân lẫn các công ty như Uber.
Theo CalMatters, luật cấm mua bán liens y tế và cấm luật sư giới thiệu thân chủ đến các cơ sở y tế mà họ có quan hệ tài chính gần gũi. Đây là biện pháp nhắm thẳng vào vòng xoáy lợi ích chéo mà Uber từng kiện hai hãng luật Downtown L.A. Law Group và Law Offices of Jacob Emrani về tội thổi phồng hóa đơn.
Tuy nhiên, luật không giới hạn phí contingency fee của luật sư — điều Uber muốn nhất. Và luật chỉ áp dụng cho xe công nghệ (ride-hailing), không phải toàn bộ tai nạn xe hơi ở California.
Tài xế Uber gốc Việt: Thêm gánh nặng hay thêm bảo vệ?
Đây là điểm chạm thực tế nhất với cộng đồng người Việt. Cộng đồng Việt tại Nam California — đặc biệt khu vực Quận Cam và vùng Little Sài Gòn — có một lực lượng đáng kể làm tài xế Uber và Lyft như nguồn thu nhập chính hoặc phụ. SB 623 đặt ra yêu cầu kiểm tra lý lịch hàng năm và mở rộng danh sách tội danh khiến tài xế bị loại khỏi nền tảng.
Benzinga cho biết Uber sẽ tăng cường kiểm tra lý lịch và áp dụng thêm các tiêu chuẩn an toàn theo thỏa thuận này. Điều đó có nghĩa là tài xế người Việt — dù không có tiền án — cũng cần chuẩn bị cho quy trình xét duyệt chặt chẽ hơn mỗi năm. Với những ai từng có vi phạm giao thông nghiêm trọng hoặc bất kỳ tiền án nào dù nhỏ, nguy cơ bị hủy hợp đồng đối tác là thực sự.
Mặt khác, nếu bạn là tài xế bị tai nạn và có khiếu nại hợp pháp, hệ thống lien y tế được chỉnh sửa có thể bảo vệ bạn tốt hơn trước các nhà đầu tư lien ăn vào phần thưởng kiện tụng của bạn.
Bức tranh rộng hơn: Khi tiền bỏ phiếu thay thế bỏ phiếu thực
Có một điều đáng lo ngại hơn bản thân luật SB 623: tiền lệ mà nó tạo ra. Như hsjchronicle.com ghi nhận, thỏa thuận giữa Uber và nhóm luật sư thay thế hai đề xuất trưng cầu dân đã đủ điều kiện đưa lên lá phiếu tháng 11. Cử tri California — trong đó có hàng trăm nghìn người Mỹ gốc Việt — sẽ không có cơ hội trực tiếp phán quyết về các chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến họ với tư cách là nạn nhân tai nạn, khách đi xe, hoặc chính tài xế.
Thay vào đó, hai tập đoàn lợi ích — mỗi bên chi hơn 75 triệu USD theo CalMatters — ngồi lại với nhau, đàm phán một luật mà lợi ích chính của họ được bảo toàn, rồi nhờ cơ quan lập pháp thông qua và thống đốc ký. Theo Benzinga, Quốc hội bang California thông qua SB 623 với số phiếu áp trước hạn chót để rút các đề xuất khỏi lá phiếu tháng 11.
Đây không phải lần đầu California xử lý mâu thuẫn chính sách lớn theo cách này. Nhưng quy mô tài chính — hơn 50 triệu USD riêng tiền quảng cáo truyền hình — cho thấy mức độ mà các tập đoàn lớn sẵn sàng bỏ tiền để kiểm soát kết quả thay vì chấp nhận rủi ro từ cử tri.
Điều cần theo dõi từ ngày 1/1/2027
Luật có hiệu lực với các tai nạn xảy ra từ đầu năm 2027. Người Việt làm tài xế nên theo dõi thông báo từ ứng dụng Uber về quy trình kiểm tra lý lịch mới. Người từng hoặc có thể tham gia kiện tụng liên quan tai nạn xe công nghệ nên hỏi luật sư về cách các quy định lien y tế mới ảnh hưởng đến vụ việc của họ — đặc biệt nếu họ đang điều trị qua các cơ sở y tế được giới thiệu bởi chính văn phòng luật đại diện.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.