Trước khi Duncan được minh oan, đã có chín người khác tại Louisiana và Mississippi được trả tự do vì bị kết án một phần dựa trên chứng cứ của cùng hai chuyên gia pháp y Michael West và Steven Hayne — ba trong số đó từng nằm trong danh sách tử hình. Duncan là người cuối cùng còn chờ thi hành án dựa trên công trình của hai người này, và vụ việc của ông cho thấy hệ thống tư pháp Louisiana đã mất gần ba thập niên để gỡ bỏ một loại "khoa học" mà tòa án tối cao bang nay gọi là không thể bảo vệ về mặt khoa học. Đây không phải là một sai sót đơn lẻ, mà là một mô hình lỗi lặp lại — và điều đó đặt ra câu hỏi cho bất kỳ ai từng hoặc đang đối mặt với hệ thống tư pháp hình sự ở miền Nam nước Mỹ.
Một khi bản án tử hình được thi hành, không có cách nào sửa sai như trường hợp Duncan.
Cơ chế khiến sai sót kéo dài suốt một đời người
Duncan bị bắt ngày 18/12/1993 khi đang trông bé Haley tại nhà riêng ở West Monroe, và ban đầu chỉ bị truy tố tội ngộ sát do bất cẩn trước khi công tố viên nâng cấp thành tội giết người cấp một sau khi Hayne và West vào cuộc. Đoạn video ghi lại quá trình khám nghiệm năm 1993 — không được đưa ra trước bồi thẩm đoàn tại phiên tòa — cho thấy West ép khuôn răng của Duncan trực tiếp lên cơ thể bé gái, một kỹ thuật mà Chánh án Weimer so sánh với các phép thử "trial by water" thời săn lùng phù thủy thế kỷ 17. Sự chậm trễ giữa hành vi sai trái ban đầu và việc sửa sai — 28 năm — là điểm mấu chốt: nó cho thấy một khi bồi thẩm đoàn đã tin vào một loại "khoa học" sai lệch, việc đảo ngược bản án đòi hỏi hàng chục năm kháng cáo, đơn từ hậu kết án, và những nhà báo điều tra kiên trì.
Vì sao điều này liên quan đến người Việt tại Mỹ
Louisiana có một cộng đồng người Việt đáng kể dọc Vịnh Mexico, từ New Orleans đến các giáo xứ ven biển. Với cộng đồng gốc Việt vốn còn rào cản ngôn ngữ và ít tiếp cận luật sư tư nhân, nguy cơ dựa vào chứng cứ pháp y thiếu kiểm chứng — hoặc luật sư chỉ định không đủ nguồn lực để phản biện các "chuyên gia" như West và Hayne — không phải là chuyện xa xôi. Việc thống đốc Jeff Landry đang thúc đẩy đẩy nhanh thi hành án tử hình sau 15 năm tạm hoãn khiến biên độ sai số trong hệ thống này trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết: một khi bản án tử hình được thi hành, không có cách nào sửa sai như trường hợp Duncan.
Điều cần theo dõi tiếp
Phán quyết của tòa tối cao bang lần này diễn ra trong bối cảnh các tòa án liên bang trên toàn quốc gần đây cũng đã bác nhiều nỗ lực mở rộng quyền lực của chính quyền, từ việc một tòa phúc thẩm bác đề xuất mở rộng giam giữ bắt buộc của cơ quan di trú ICE đến các vụ kiện về dữ liệu cử tri. Điều đó cho thấy một xu hướng rộng hơn: các tòa án ngày càng sẵn sàng đặt câu hỏi với các cơ quan hành pháp và công tố khi bằng chứng hoặc thẩm quyền không đứng vững. Đối với cộng đồng người Việt tại Louisiana và các bang lân cận, bài học thực tế là: khi đối mặt với một vụ án hình sự, gia đình nên yêu cầu xem xét độc lập mọi chứng cứ pháp y được công tố viên dựa vào, đặc biệt là các phương pháp không thuộc nhóm được kiểm chứng khoa học nghiêm ngặt như DNA. Các tổ chức hỗ trợ pháp lý phi lợi nhuận tại Gulf Coast, cùng luật sư nói tiếng Việt, là nguồn lực mà nhiều gia đình gốc Việt chưa biết đến hoặc chưa từng tiếp cận.