Cùng một tuần lễ, hai câu chuyện trái ngược nhau diễn ra song song ở Los Angeles. Một bên, phòng ban mới của Quận Los Angeles khoe thành tích: thời gian phản ứng dọn dẹp khu lều trại kèm đề nghị chỗ ở đã rút từ sáu đến chín tháng xuống còn 45 ngày trong quý đầu năm nay. Bên kia, chính cơ quan vừa bị quận rút vốn — Cơ quan Dịch vụ Người Vô gia cư Los Angeles, viết tắt LAHSA — đang kiện chính quyền liên bang ra tòa vì bị cáo buộc gian lận và quản lý yếu kém, sau khi bị cắt nguồn tài trợ nuôi sống hơn 11.000 người. Hai mặt trận này không tách rời nhau. Chúng là hai mảnh của cùng một cỗ máy đang vỡ ra làm ba phần, giữa quận, thành phố và Washington, đúng vào thời điểm những người vô gia cư thật sự cần một hệ thống ổn định nhất.
Ngày 01/07/2026, phòng Dịch vụ và Nhà ở Người Vô gia cư của Quận Los Angeles chính thức tiếp quản toàn bộ ngân sách vô gia cư mà trước đó do LAHSA điều hành suốt hơn ba thập niên. LAHSA là một cơ quan liên kết thành phố và quận, thành lập từ năm 1993 để gom tiền liên bang, tiểu bang, thành phố và quận vào một mối. Tháng 4/2025, gần như toàn bộ năm giám sát viên quận, trừ bà Holly Mitchell, đã bỏ phiếu rút phần lớn ngân sách khỏi LAHSA sau hàng loạt cuộc kiểm toán gay gắt và một phán quyết của tòa án chỉ trích cách cơ quan này theo dõi chi tiêu. Bà Sarah Mahin, người từng phụ trách chương trình Housing for Health của quận, được giao điều hành phòng ban mới với ngân sách 843 triệu đô la trong năm tài khóa hiện tại.
Ba cấp chính quyền cùng công bố số liệu có lợi cho lập trường của mình — và người dân mất khả năng biết ai đang nói thật.
Quận tự chấm điểm mình — nhưng ai kiểm chứng bảng điểm đó
Các con số ban đầu nghiêng về phía quận. Ngoài thời gian phản ứng rút ngắn, phòng ban mới báo cáo đã thanh toán đúng hạn 97% hóa đơn cho nhà cung cấp dịch vụ, trong khi trước đó gần 40% hóa đơn chưa thanh toán của LAHSA đã trễ hơn hai tháng. Tỷ lệ người được bố trí nhà ở lâu dài vẫn còn nhà sau một năm đạt 91%, sau hai năm là 83%. Trong số 210 nhân viên do LAHSA cử làm việc cho các chương trình do quận tài trợ, 184 người đã được quận tuyển dụng lại.
Nhưng đây là điểm cần thận trọng: toàn bộ các con số trên do chính phòng ban mới công bố, và bảng dữ liệu công khai chi tiết để đối chiếu độc lập chỉ dự kiến ra mắt vào tháng 10/2026. Nói cách khác, trong ba tháng tới, công chúng phải tin vào lời tự báo cáo của một cơ quan vừa mới ra đời — đúng kiểu rủi ro mà LAHSA từng bị cáo buộc mắc phải. Sự khác biệt duy nhất hiện nay là cơ quan mới chưa có bốn năm hồ sơ kiểm toán tồi tệ để đối chiếu.
LAHSA không chỉ mất tiền quận — còn đang bị Washington gọi thẳng là gian lận
Trong lúc quận rút lui êm thấm, mặt trận thứ hai bùng nổ dữ dội hơn nhiều. Ngày 11/06/2026, Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị Mỹ (HUD) tuyên bố đình chỉ tài trợ liên bang cho LAHSA. Theo lời Bộ trưởng Scott Turner, nhiều năm liền hàng trăm triệu đô la tiền thuế đã được rót cho LAHSA mà gần như không có cơ chế chịu trách nhiệm giải trình nào đi kèm, trong khi tình trạng vô gia cư ở khu vực vẫn tiếp tục tăng vọt, và ông khẳng định người đóng thuế sẽ không còn tiếp tục bao cấp cho một tổ chức đặt lợi ích riêng lên trên những người dân mà nó được lập ra để phục vụ. Cuộc điều tra của Thanh tra HUD nêu ra một loạt cáo buộc cụ thể: LAHSA không thể xuất trình giấy tờ xác minh vị trí của 2.300 địa điểm nhà ở trong năm 2025, và bị cáo buộc ngụy tạo chứng nhận để che giấu việc thiếu chính sách xung đột lợi ích cho tới tận ngày 26/09/2025. Một cuộc kiểm toán do tòa án yêu cầu trước đó từng phát hiện LAHSA không thể theo dõi 2,5 tỷ đô la đã chi tiêu ra sao.
LAHSA đáp trả bằng đơn kiện nộp hôm thứ Hai, kèm yêu cầu lệnh cấm tạm thời để ngăn HUD cắt tiền trong lúc vụ việc còn tranh tụng, cho rằng thông báo của HUD chứa nhiều sai sót, kể cả việc gán cho LAHSA trách nhiệm về khoản 500 triệu đô la chưa giải ngân mà nguồn tài liệu gốc không hề nhắc tới cơ quan này. Cơ quan này cũng khẳng định đã sửa hoặc đang sửa gần như toàn bộ vấn đề mà các cuộc kiểm toán nêu ra. Cả hai phía đều có động cơ để phóng đại lập trường của mình: HUD dưới thời chính quyền Trump có lý do chính trị để trừng phạt một thành phố xanh nổi tiếng về khủng hoảng vô gia cư, còn LAHSA đang chiến đấu để tồn tại.
Bối cảnh lịch sử khiến cáo buộc của HUD khó bị gạt bỏ hoàn toàn. Hồi tháng 8/2023, LAHSA không thể xác định liệu mình có dùng tiền để trả cho những phòng khách sạn bỏ trống hay không, vì cơ quan này không ghi lại thời điểm người vô gia cư rời khỏi nơi ở tạm. Tháng 11/2024, Tổng Kiểm toán thành phố Kenneth Mejia phát hiện LAHSA để sót khoảng 513 triệu đô la ngân sách không giải ngân đúng năm tài khóa. CEO khi đó của LAHSA, bà Va Lecia Adams Kellum, từ nhiệm năm 2025 sau khi Hội đồng Giám sát Quận quyết định chuyển 300 triệu đô la và hàng trăm nhân viên sang phòng ban mới; trước đó bà từng ký hợp đồng 2,1 triệu đô la với một tổ chức phi lợi nhuận nơi chồng bà làm việc, theo một cuộc điều tra của LAist.
Thành phố chọn con đường vòng, để chính trị bầu cử chen vào cải cách
Trong khi quận dứt khoát và liên bang tấn công trực diện, thành phố Los Angeles lại đi theo lối riêng, chậm hơn và đầy toan tính bầu cử. Từ ngày 01/07/2026, thành phố trở thành nhà tài trợ chính của LAHSA sau khi quận rút lui, nhưng ghế trong ủy ban giám sát LAHSA vẫn giữ nguyên tỷ lệ 50-50 giữa thành phố và quận. Thị trưởng Karen Bass, cùng hai nghị viên Tim McOsker và Ysabel Jurado, đã đề xuất đàm phán lại thỏa thuận liên kết để thành phố nắm đa số trong ủy ban giám sát LAHSA, đồng thời để các sở của thành phố tiếp quản dần các chức năng hành chính của cơ quan này. Ủy ban Nhà ở và Vô gia cư của Hội đồng thành phố đã thông qua đề xuất này hôm 15/04/2026.
Song song đó, nghị viên Nithya Raman, người đang tranh cử thị trưởng đối đầu trực tiếp với bà Bass, đưa ra một đề xuất riêng: chuyển dần việc quản lý các chương trình do thành phố tài trợ ra khỏi LAHSA trong năm tài khóa tới, và yêu cầu một báo cáo đánh giá xem thành phố tự vận hành hay ký hợp đồng với quận sẽ hiệu quả hơn. Ủy ban homelessness của hội đồng thành phố ban đầu muốn có bản phân tích hoàn tất ngay ngày 01/07/2026, nhưng ủy ban ngân sách sau đó lùi thời hạn đến tận tháng 12/2027 — một khoảng trễ mười tám tháng cho thấy thành phố không hề có sự đồng thuận nội bộ về tốc độ cải cách, giữa lúc hai ứng viên thị trưởng cùng muốn ghi điểm chính trị bằng cách tỏ ra cứng rắn với LAHSA.
LAHSA tuần trước thông báo sa thải hơn 250 nhân viên, và ủy ban giám sát cơ quan này mới đây phê duyệt bản kiểm toán liên bang bắt buộc cho tài khóa 2025, phát hiện một thiếu sót đáng kể trong kiểm soát nội bộ về báo cáo tài chính — bằng chứng cho thấy dù mất phần lớn ngân sách quận, LAHSA vẫn chưa khắc phục được đúng những lỗ hổng từng khiến quận rút lui.
Ai gánh rủi ro khi ba tầng chính quyền cùng giành quyền kiểm soát
Giữa những con số đối lập về hiệu quả — tỷ lệ giảm vô gia cư không nhà ở 10,3% tại Los Angeles trong năm gần nhất, mức mà HUD gọi là mức giảm vùng lớn nhất nước Mỹ, đối chọi với con số của chính HUD cho rằng tình trạng vô gia cư tại Los Angeles đã tăng 100% trong năm năm qua — công chúng khó lòng biết nên tin ai. Cả hai con số đều xuất phát từ cùng một nguồn dữ liệu liên bang nhưng được các bên diễn giải theo hướng có lợi cho lập luận của mình. Đó chính là vấn đề cốt lõi: khi ba cấp chính quyền cùng công bố số liệu tự phục vụ cho lập trường chính trị của mình, người dân mất khả năng đánh giá độc lập xem hệ thống có thực sự tốt lên hay không.
Người gánh chịu rủi ro lớn nhất không phải là các giám sát viên quận, thị trưởng hay bộ trưởng liên bang, mà là hơn 11.000 người đang sống nhờ tiền liên bang mà bà Mahin cảnh báo có thể mất chỗ ở nếu HUD thực sự cắt tiền. Trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt tại khu vực trung tâm và phía Đông Los Angeles, nơi nhiều tổ chức phi lợi nhuận từng ký hợp đồng dịch vụ với LAHSA, sự chia tách quyền quản lý này đồng nghĩa với việc các nhân viên xã hội gốc Việt giờ phải làm việc với hai, thậm chí ba đầu mối hành chính khác nhau cho cùng một nhóm thân chủ. Với các chủ tiệm nail, tiệm ăn và cửa hàng nhỏ của người Việt ở khu phố Tàu, khu hoa và khu kim hoàn downtown Los Angeles — những nơi từng phàn nàn nhiều nhất về thời gian phản ứng chậm của LAHSA với khu lều trại trước cửa tiệm — con số 45 ngày của quận là tin tốt, nhưng chỉ có giá trị nếu nó được kiểm chứng độc lập chứ không phải tự công bố.
Kết luận: phân quyền giải quyết trách nhiệm giải trình, nhưng cái giá là sự phối hợp
Quyết định của quận rút khỏi LAHSA là hợp lý xét trên hồ sơ kiểm toán tệ hại kéo dài nhiều năm. Nhưng phân quyền không phải là liều thuốc miễn phí. Khi quận đã đi, thành phố còn chần chừ vì lịch bầu cử thị trưởng, và liên bang thì tận dụng đúng thời điểm hỗn loạn này để siết chặt hoặc thậm chí cắt đứt dòng tiền, hệ thống chăm sóc người vô gia cư ở Los Angeles đang vận hành với ba bộ quy tắc, ba nguồn dữ liệu và ba lý do khác nhau để đổ lỗi cho nhau nếu có người rơi ra khỏi mạng lưới an sinh. Về bản chất, đây