Ngưỡng nội địa hóa xe hơi 82% và hạn 1/7: Vì sao cộng đồng gốc Việt nên để mắt tới hồ sơ USMCA

Ba mươi hai năm trước, khi NAFTA có hiệu lực ngày 1/1/1994, ít ai ngờ nó sẽ định hình cả một nền kinh tế khu vực. Theo The Christian Science Monitor, thương mại giữa ba nước đã tăng hơn 400% từ đó tới nay, và Mexico hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, với kim ngạch hai chiều nhảy từ khoảng 81 tỷ USD năm 1993 lên gần 800 tỷ USD vào năm 2023. Theo New York Times, ngày 1/7 có thể là khởi đầu của hồi kết cho một hiệp định mà Tổng thống Trump từng nhiều lần chỉ trích, hoặc ngược lại là bước mở đầu cho một lộ trình gia hạn mới. Bài học lịch sử ở đây không phải là con số tăng trưởng, mà là cách một hiệp định thương mại từng gây tranh cãi dữ dội lúc ký kết lại trở thành xương sống khó tách rời của cả nền sản xuất Bắc Mỹ chỉ sau một thế hệ. Đó là lý do vòng đánh giá lại lần này, đến hạn vào 1/7/2026, không đơn thuần là một cuộc họp kỹ thuật.

Không có quyết định lớn, nhưng đồng hồ vẫn chạy

Theo BBC, cả ba chính phủ không kỳ vọng sẽ đạt được thỏa thuận nào trong ngày 1/7, và Thủ tướng Canada Mark Carney cũng xác nhận điều tương tự. Theo Kahawatungu, Canada và Mexico đều đã tuyên bố muốn gia hạn hiệp định, trong khi Mỹ đến nay vẫn chưa nêu rõ lập trường của mình. CBC đưa tin các bộ trưởng thương mại của ba nước vẫn nhóm họp đúng ngày này, còn Mexico và Mỹ đã ấn định thêm một vòng đàm phán song phương riêng trong tháng 7. Nói cách khác, đây là một quá trình kéo dài không có điểm kết rõ ràng, và theo Christian Science Monitor, cái các nước phải quyết định rốt cuộc là gia hạn 16 năm hiệp định hiện tại hay chuyển sang cơ chế rà soát hàng năm trong một thập niên tới - hai lựa chọn mang mức độ bất định rất khác nhau cho doanh nghiệp.

Ai trong cộng đồng gốc Việt thật sự có phần

Mức độ liên quan trực tiếp nhất nằm ở ngành xe hơi. Reuters đưa tin chính quyền Trump đã yêu cầu nâng tỷ lệ nội địa hóa khu vực lên 82% đối với xe và xe tải sản xuất tại Bắc Mỹ mới được hưởng ưu đãi thuế theo USMCA. Với hàng ngàn kỹ sư gốc Việt làm việc trong chuỗi cung ứng ô tô ở California, Texas hay Michigan, một ngưỡng nội địa hóa cao hơn có thể vừa tạo thêm việc làm trong sản xuất nội địa, vừa đẩy chi phí linh kiện lên khiến các nhà máy phải tính toán lại địa điểm đầu tư. Song song đó, các doanh nghiệp nhập khẩu gốc Việt - từ hàng tiêu dùng đến vật liệu xây dựng nhập qua cảng Mexico hoặc Canada - đang phải theo dõi sát vì diện miễn thuế USMCA hiện tại vẫn giữ nguyên với hai nước này, nhưng có thể thay đổi nếu vòng đàm phán đổ vỡ.

Áp lực từ công đoàn khiến bức tranh phức tạp hơn

Không chỉ chính phủ ba nước giằng co, giới công đoàn Mỹ cũng đang tạo thêm sức ép. Theo People's World, liên minh BlueGreen Alliance - do nghiệp đoàn Thép và tổ chức môi trường Sierra Club đồng lập - phản đối việc gia hạn USMCA nguyên trạng, viện dẫn khảo sát cho thấy lương công nhân nhà máy trung bình ở Mexico chỉ khoảng 2,76 USD một giờ. Liên minh này cũng chỉ ra một lỗ hổng đáng chú ý: có tới 20% linh kiện dán nhãn xuất xứ ở Mexico trong xe xuất sang Mỹ thực chất được sản xuất tại Trung Quốc, rồi chỉ lắp ráp lại để né thuế - một chi tiết cho thấy quy tắc xuất xứ hiện tại còn nhiều lỗ hổng mà Washington đang muốn siết lại.

Điều cần theo dõi tiếp

Không có mốc chốt cứng nào buộc ba nước phải hành động ngay 1/7, nhưng mọi diễn biến sau đó - từ vòng đàm phán Mỹ - Mexico dự kiến trong tháng 7 đến phản ứng của công đoàn Mỹ - sẽ quyết định liệu USMCA được giữ nguyên 16 năm hay bị đưa vào vòng rà soát hàng năm đầy bất trắc. Với người Mỹ gốc Việt làm trong ngành xe hơi, xuất nhập khẩu hoặc chuỗi cung ứng liên quan tới Mexico, đây là thời điểm nên theo dõi thông báo từ Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ hơn là chờ một tuyên bố chính trị ồn ào.