Một kỹ sư gốc Việt ở vùng Little Saigon từng tự mày mò viết một ứng dụng nhỏ dạy tiếng Việt cho trẻ em thế hệ hai, bán qua App Store với giá vài đô la một tháng. Mỗi khi có người đăng ký, gần một phần ba số tiền đó tự động chảy vào túi Apple trước khi anh nhận được phần còn lại. Đó chính là khoản hoa hồng mà App Store áp dụng cho hầu hết giao dịch trong ứng dụng, dao động từ 15% đến 30% tùy loại tài khoản phát triển. Câu chuyện của người kỹ sư này không phải cá biệt — nó là bức tranh thu nhỏ của hàng ngàn nhà phát triển gốc Việt, từ người làm ứng dụng ẩm thực, học tiếng, đến các nền tảng nhỏ phục vụ cộng đồng hải ngoại, tất cả đều đang chờ xem Tòa án Tối cao sẽ định nghĩa lại giới hạn quyền lực của Apple ra sao.
Khoản hoa hồng 27% không chỉ là con số kỹ thuật — nó quyết định biên lợi nhuận thực tế của một ứng dụng nhỏ.
Cơ chế phí và lý do vụ kiện kéo dài
Tranh chấp bắt đầu từ tháng 8/2020, khi Epic Games chỉnh sửa game Fortnite để người chơi có thể mua tiền ảo trực tiếp từ Epic, né phí của Apple. Apple lập tức gỡ Fortnite khỏi App Store, dẫn tới vụ kiện chống độc quyền. Năm 2021, thẩm phán liên bang Yvonne Gonzalez Rogers ra phán quyết chia đôi: Apple thắng chín trên mười cáo buộc, nhưng bị buộc phải cho phép nhà phát triển chèn liên kết dẫn người dùng ra ngoài để thanh toán. Apple tuân thủ theo cách riêng — cho phép liên kết nhưng vẫn thu 27% hoa hồng với các giao dịch thực hiện trong vòng bảy ngày sau khi người dùng bấm vào liên kết đó. Epic cho rằng cách làm này chỉ là hình thức lách luật, và tòa phúc thẩm khu vực 9 kết luận Apple đã vi phạm tinh thần của lệnh cấm ban đầu, dù lệnh đó không nói rõ về mức phí.
Vì sao vụ này lên tới Tòa Tối cao
Apple sau đó bị thẩm phán Rogers ra lệnh ngừng thu phí với các giao dịch bên ngoài vào tháng 4/2025, đồng thời bị chuyển hồ sơ để xem xét khả năng truy tố hình sự vì coi thường tòa án. Tòa Tối cao hôm 30/6 chấp thuận xem xét đơn kiện của Apple, tập trung vào câu hỏi pháp lý then chốt: một bên có thể bị xử tội khinh miệt tòa chỉ vì vi phạm “tinh thần” của lệnh cấm, trong khi lệnh đó không nói rõ về hành vi cụ thể, hay không? Đây không phải lần đầu vụ việc chạm tới Tòa Tối cao — năm 2024, tòa từng từ chối thụ lý đơn của cả hai bên. Lần này, vụ kiện đã kéo dài gần bảy năm và phiên tranh luận dự kiến diễn ra trong kỳ họp mới, bắt đầu tháng 10/2026, với phán quyết có thể tới tận tháng 6/2027.
Những gì còn tranh cãi
Một điểm gây tranh cãi khác là phạm vi áp dụng: Apple lập luận lệnh cấm ban đầu chỉ nên áp dụng cho riêng Epic, không phải cho toàn bộ nhà phát triển khác, nhưng Tòa Tối cao từ chối xem xét lập luận này. Hai bên cũng còn bất đồng về việc án lệ Trump kiện CASA năm 2025 có liên quan gì đến vụ chống độc quyền này hay không — Apple cho rằng án lệ đó không áp dụng được. Về phần mình, Apple cảnh báo kết quả vụ kiện có thể ảnh hưởng đến cách vận hành mua bán ứng dụng toàn cầu, khi các cơ quan quản lý quốc tế đang theo dõi sát sao.
Điều gì đáng theo dõi và người trong cộng đồng có thể làm gì
Với các nhà phát triển gốc Việt đang bán ứng dụng, khoản hoa hồng 27% hay 30% không chỉ là con số kỹ thuật — nó quyết định biên lợi nhuận thực tế của một sản phẩm nhỏ lẻ. Nếu Tòa Tối cao thu hẹp quyền của tòa cấp dưới trong việc xử tội khinh miệt dựa trên “tinh thần” của lệnh cấm, các công ty lớn như Apple sẽ có thêm khoảng trống pháp lý để diễn giải luật theo hướng có lợi cho mình, kéo dài thời gian trước khi mức phí thực sự giảm. Ngược lại, nếu tòa giữ nguyên phán quyết, áp lực buộc Apple điều chỉnh mô hình thu phí sẽ tăng lên, có thể giúp giảm chi phí cho người dùng cuối lẫn nhà phát triển nhỏ. Với người tiêu dùng gốc Việt sử dụng các ứng dụng gửi kiều hối, học tập hay giải trí, đây là lúc nên theo dõi liệu giá dịch vụ có thay đổi sau khi phán quyết cuối cùng được đưa ra vào giữa năm 2027. Epic Games tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi vụ kiện tới cùng, cho rằng các tòa cấp dưới đã xác định phí của Apple là bất hợp pháp và mang tính cản trở cạnh tranh — một tuyên bố mang tính lập trường của bên khởi kiện, chưa phải là kết luận cuối cùng của tòa án cao nhất.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.