Một lỗi phiên âm tên hay ngày sinh viết sai định dạng cũng đủ để mất quyền bỏ phiếu.
Cơ chế: giấy tờ chứng minh quốc tịch trở thành cửa ải mới
Hạ viện Mỹ do Đảng Cộng hòa kiểm soát đang vận động thông qua dự luật Bảo vệ Quyền Bầu cử Công dân Mỹ (SAVE America Act), buộc người đăng ký bỏ phiếu phải xuất trình hộ chiếu hoặc giấy khai sinh để chứng minh quốc tịch. Tính đến tháng 4/2026, Bộ An ninh Nội địa Mỹ cho biết chính quyền Trump đã nhiều lần kêu gọi Quốc hội thông qua đạo luật này, cho thấy dự luật vẫn chưa được Hạ viện biểu quyết thông qua như một số bản tin từng nêu. Đây chỉ là một mảnh trong làn sóng lớn hơn: từ đầu năm 2024, ít nhất chín tiểu bang đã ban hành luật siết chặt quy định bầu cử, và tới cuối năm 2025 đã có tới 187 dự luật hạn chế quyền bầu cử tiếp tục chuyển tiếp sang kỳ họp 2026 tại 23 tiểu bang. Theo AP News, hơn 20 triệu công dân Mỹ trong độ tuổi bầu cử hiện không có sẵn giấy tờ chứng minh quốc tịch, và gần một nửa dân số nước Mỹ không sở hữu hộ chiếu.
Ai chịu tác động: cử tri tị nạn thế hệ 1
Đáng chú ý, đạo luật SAVE Act của Florida - có hiệu lực từ năm 2027 - còn yêu cầu cử tri phải nộp bằng chứng đổi tên hợp pháp nếu tên trên giấy tờ quốc tịch không khớp với tên trên căn cước hiện tại. Đây chính là điểm giao thoa trực tiếp với cộng đồng người Việt tị nạn thế hệ 1 tại Mỹ. Rất nhiều người trong nhóm này nhập tịch bằng giấy khai sinh cấp trước năm 1975 hoặc không còn giấy khai sinh gốc do chiến tranh và di tản, nên hồ sơ nhập tịch của họ dựa vào tuyên thệ hoặc giấy tờ thay thế. Thêm vào đó, tên tiếng Việt khi phiên âm sang hệ thống hành chính Mỹ thường bị bỏ dấu thanh, đảo thứ tự họ tên, hoặc viết tắt khác nhau giữa các loại giấy tờ qua từng thập niên - đúng loại khác biệt mà các điều khoản kiểu Florida coi là dấu hiệu cần chứng minh đổi tên, dù thực chất chỉ là sai lệch phiên âm chứ không phải đổi tên thật sự.
Bức tranh toàn quốc và những gì cần theo dõi
Ở Georgia, một cơ chế khác đang bị kiện tại Tòa Phúc thẩm Vòng 11: quy định trong Đạo luật SB 202 cho phép giới chức bầu cử loại bỏ phiếu vắng mặt nếu ngày sinh ghi trên phong bì không khớp với hồ sơ đăng ký - một lỗi hành chính nhỏ mà các nhóm bảo vệ quyền bầu cử cho là vi phạm Đạo luật Dân quyền liên bang. Người cao tuổi, nhóm bỏ phiếu vắng mặt nhiều nhất trong mọi cuộc bầu cử, chính là đối tượng dễ vướng lỗi sao chép ngày tháng kiểu này nhất, đặc biệt khi quen viết ngày theo định dạng khác với hồ sơ gốc. Không phải mọi nỗ lực siết chặt đều đứng vững trước tòa: tại New Hampshire, một thẩm phán liên bang đã bác bỏ yêu cầu buộc xuất trình bằng chứng quốc tịch cứng, cho phép cử tri lần đầu ký cam kết tuyên thệ dưới hình phạt tội gian lận bầu cử thay vì phải nộp hộ chiếu hay giấy khai sinh - một tiền lệ mà các tổ chức bảo vệ quyền bầu cử đang viện dẫn để chống lại đạo luật SAVE Act và SAVE America Act. Ở cấp liên bang, Bộ Tư pháp dưới thời Tổng thống Trump đã kiện đòi dữ liệu cử tri nhạy cảm từ nhiều tiểu bang, trong khi Bộ An ninh Nội địa được lệnh xây dựng danh sách công dân đủ điều kiện bầu cử bằng dữ liệu liên bang cho từng tiểu bang - một cơ sở dữ liệu có thể trở thành công cụ đối chiếu tên tuổi tương tự các yêu cầu cấp tiểu bang. Toàn bộ cuộc giằng co pháp lý này diễn ra khi cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11/2026 còn hơn năm tháng nữa mới diễn ra, trong bối cảnh Đảng Cộng hòa đang cố giữ đa số tại cả Thượng viện và Hạ viện. Cùng lúc đó, chuỗi sự kiện chào mừng 250 năm lập quốc mang tên Freedom250 do chính quyền liên bang tổ chức lại ghi nhận lượng người tham dự khá thưa thớt ngay tại thủ đô Washington hồi đầu tuần này - một dấu hiệu cho thấy sự thờ ơ nhất định của công chúng ngay giữa mùa vận động chính trị sôi động.
Người đọc nên làm gì
Với cử tri gốc Việt lớn tuổi, biện pháp phòng ngừa thiết thực nhất là kiểm tra ngay từ bây giờ xem tên trên giấy chứng nhận nhập tịch, bằng lái xe và hồ sơ đăng ký cử tri có khớp nhau tuyệt đối hay không - kể cả dấu thanh, thứ tự họ tên, hay cách viết tắt. Nếu định bỏ phiếu vắng mặt, nên ghi ngày sinh đúng định dạng ghi trên hồ sơ đăng ký gốc, tránh viết theo thói quen ngày tháng năm kiểu Việt Nam. Và vì các yêu cầu mới hiện chỉ áp dụng cho bầu cử cấp tiểu bang và địa phương chứ chưa phải bầu cử liên bang, cử tri nên xác nhận trực tiếp với văn phòng bầu cử địa phương xem quy định nào áp dụng cho lá phiếu của mình trong kỳ bầu cử tháng 11/2026.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.