Một chủ tiệm quần áo nhỏ ở khu Little Saigon, Orange County, vẫn đều đặn đặt hàng vải và phụ kiện qua Alibaba.com mỗi quý để bổ sung hàng cho cửa tiệm. Bà không quan tâm đến chính trị Washington, nhưng khi tên Alibaba xuất hiện trên một danh sách quân sự của Ngũ Giác Đài, câu hỏi bà đặt ra rất thực tế: liệu nền tảng mua hàng sỉ mà bà phụ thuộc có còn hoạt động ổn định tại Mỹ hay không. Đó chính là mối lo âm ỉ của hàng ngàn doanh nghiệp nhỏ gốc Việt đang dùng Alibaba.com hoặc các nền tảng liên quan để nhập hàng giá rẻ từ Trung Quốc.
Đây là một khoảng nghỉ tạm thời, không phải chiến thắng pháp lý.
Danh sách 1260H là gì và vì sao nó đáng chú ý lúc này
Danh sách 1260H đã tồn tại từ năm 2021, nhưng đến ngày 8/6 vừa qua, Ngũ Giác Đài mở rộng nó lên tới 188 công ty, bổ sung thêm Alibaba, Baidu và BYD vào nhóm bị xem là gắn với quân đội hoặc công nghiệp quốc phòng Trung Quốc, theo thông báo công bố hôm thứ Hai. Theo cơ chế mới, Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ bị cấm ký hợp đồng trực tiếp với các công ty này từ tháng 2/2027, và cấm mua sản phẩm dịch vụ của họ qua bên thứ ba từ tháng 6/2027. Ngay sau tin này, cổ phiếu Baidu giảm 2,1%, còn Alibaba và BYD đều giảm 0,8% - mức dao động đủ nhỏ để không gây hoảng loạn, nhưng đủ để nhắc nhở các nhà đầu tư gốc Việt đang nắm cổ phiếu công nghệ Trung Quốc trong danh mục hưu trí rằng rủi ro chính sách vẫn chưa biến mất.
Vòng xoáy pháp lý: từ lệnh cấm vận động hành lang đến phán quyết tạm hoãn
Điều khiến câu chuyện leo thang là một đạo luật mới có hiệu lực gần đây, cấm Bộ Quốc phòng làm việc với bất kỳ công ty nào thuê chung hãng vận động hành lang với các cái tên trong danh sách 1260H. Ngay sau khi luật này có hiệu lực, hơn hai chục hãng vận động hành lang đã rút đăng ký đại diện cho Alibaba, và riêng trong đầu tháng 7, năm công ty vận động hành lang khác cũng cắt quan hệ với hãng này. Alibaba lập luận công ty không hề hợp tác với quân đội Trung Quốc, và việc mất quyền thuê người vận động hành lang khiến họ không còn kênh nào để phản biện chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh tại Mỹ.
Ngày 23/6, Alibaba chính thức kiện Ngũ Giác Đài, và đến cuối tuần qua, Thẩm phán Liên bang Eumi K. Lee tại Bắc California ra lệnh tạm hoãn áp dụng quy định cấm vận động hành lang đối với Alibaba, cho phép hãng này tạm thời được đối xử như chưa bị xem là công ty quân sự Trung Quốc trong phạm vi quy định đó. Lệnh này chỉ có hiệu lực cho đến khi thẩm phán ra phán quyết cuối cùng hoặc 60 ngày sau phiên điều trần, tùy điều kiện nào đến trước - nói cách khác, đây là một khoảng nghỉ tạm thời, không phải chiến thắng pháp lý.
Phản ứng hai chiều và điều cần theo dõi
Phía Alibaba tỏ ra nhẹ nhõm: một phát ngôn viên hãng nói công ty hài lòng vì tạm thời không bị xem là công ty quân sự Trung Quốc và vẫn còn kênh để trình bày quan điểm. Nhưng phía Ngũ Giác Đài không hề nhượng bộ về nguyên tắc - cơ quan này khẳng định quy định cấm vận động hành lang hoàn toàn phù hợp với Hiến pháp Mỹ, và hai nghị sĩ diều hâu về Trung Quốc, John Moolenaar và Elise Stefanik, đã hối thúc Bộ trưởng Quốc phòng thực thi nghiêm ngặt quy định này. Về phía Bắc Kinh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố sẽ có biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời chỉ trích Washington lập danh sách nhắm vào công ty Trung Quốc dưới danh nghĩa an ninh quốc gia - một tuyên bố mang tính lập trường của chính phủ Trung Quốc, không phải một đánh giá độc lập.
Với cộng đồng gốc Việt, điều đáng quan tâm không phải là ai thắng ai thua trong vụ kiện, mà là mức độ bất định kéo dài. Danh sách 1260H không đồng nghĩa với lệnh cấm vận toàn diện như danh sách OFAC, nhưng nó đang trở thành công cụ chính trị mới trong quan hệ Mỹ - Trung, và các hạn chế phái sinh như lệnh cấm vận động hành lang có thể tiếp tục xuất hiện. Các chủ doanh nghiệp nhập khẩu nên theo dõi sát các mốc tháng 2/2027 và tháng 6/2027 khi lệnh cấm hợp đồng chính thức có hiệu lực, còn nhà đầu tư nên xem đây là lời nhắc để đánh giá lại mức độ rủi ro chính sách trong danh mục có cổ phiếu công nghệ Trung Quốc.