Khi liên bang tự làm chủ đất trại giam, lá chắn giám sát của tiểu bang càng mong manh hơn.
Tiền lệ: khi tiểu bang từng thắng, rồi luật chơi đổi hẳn
Câu chuyện tiểu bang California cố giám sát các trại giam di trú tư nhân không phải mới. Hồi tháng 3/2026, chính quyền Quận San Diego kiện CoreCivic và chính phủ liên bang vì cho rằng công ty ngăn cản nhân viên y tế kiểm tra đầy đủ trại Otay Mesa theo một đạo luật tiểu bang ban hành năm 2024. Một thẩm phán liên bang sau đó buộc cho tiếp cận, một chiến thắng hiếm hoi cho phía giám sát địa phương. Nhưng chiến thắng đó dựa trên tiền đề rằng CoreCivic vẫn là công ty tư nhân đang làm ăn với chính phủ. Giờ khi chính Bộ An ninh Nội địa (DHS) đứng tên sở hữu luôn cả khu đất, lập luận “quyền tối thượng liên bang” mà CoreCivic và GEO Group từng đưa ra trước tòa sẽ có chỗ dựa vững hơn nhiều — bởi tài sản không còn là của tư nhân nữa, mà là tài sản liên bang trên giấy tờ.
Ai bị ảnh hưởng và bằng cách nào
Otay Mesa nằm ngay rìa San Diego, nơi có cộng đồng người Việt lâu đời, còn California City cách Los Angeles khoảng 100 dặm về phía bắc. Otay Mesa được định giá 739,2 triệu USD cho 1.994 giường, còn California City giá 732,6 triệu USD cho 2.560 giường — tổng cộng hơn 4.500 chỗ giam giữ đổi chủ trong một lần ký. Với gia đình người Việt có thân nhân đang bị giam — dù là người mới nhập cư chưa ổn định giấy tờ, hay người tị nạn thế hệ đầu có án cũ và đang chờ lệnh trục xuất bị treo nhiều năm — rủi ro không nằm ở việc trại đổi chủ, mà ở việc cơ chế giám sát độc lập có thể bị thu hẹp khi chủ đất là chính liên bang.
Động cơ đằng sau một kế hoạch lớn hơn
Thương vụ này chỉ là một mảnh trong chiến lược rộng hơn. Theo Yahoo Finance, việc mua đứt các cơ sở như Otay Mesa và California City nằm trong một sáng kiến mà ICE gọi là “Tái cấu trúc Giam giữ”, nhằm giảm phụ thuộc vào hai nhà thầu nhà tù tư nhân lớn nhất — CoreCivic và GEO Group — trong lúc vẫn mở rộng tổng công suất giường giam giữ. Đáng chú ý, hồ sơ tài chính công khai cho thấy Tổng thống Donald Trump có cổ phần trong nhiều công ty làm ăn với chính phủ, gồm CoreCivic và GEO Group. Chi tiết này không chứng minh vi phạm gì trong thương vụ cụ thể ở California, nhưng đặt ra câu hỏi chính đáng về xung đột lợi ích khi chính quyền vừa mở rộng ngân sách giam giữ di trú, vừa là bên mua tài sản từ những công ty mà người đứng đầu chính quyền có cổ phần.
Điều cần theo dõi tiếp theo
CoreCivic thừa nhận trong hồ sơ gửi cơ quan quản lý chứng khoán rằng không có gì bảo đảm công ty sẽ giữ được hợp đồng vận hành hai trại này về lâu dài sau khi hợp đồng hiện tại hết hạn — tháng 8/2027 với California City, tháng 12/2029 với Otay Mesa. Song song đó, cuộc chiến pháp lý quanh giấy phép xây dựng của California City vẫn chưa xong, và Tổng chưởng lý California cùng các nhóm pháp lý di trú đang vận động ủy ban quy hoạch địa phương từ chối cấp phép cho cơ sở này. Nếu giấy phép bị treo, việc DHS vừa bỏ hơn 732 triệu USD mua một tài sản có nguy cơ pháp lý treo lơ lửng sẽ là câu chuyện đáng theo dõi.
Người đọc có thể làm gì
Các gia đình có thân nhân đang bị giam tại Otay Mesa hoặc California City nên chủ động liên hệ các tổ chức pháp lý di trú phi lợi nhuận ở San Diego và Kern County để cập nhật quyền thăm gặp, bởi ICE từng từ chối cho cả giới chức dân cử địa phương vào thăm cơ sở này trước đây — cho thấy quyền tiếp cận không phải điều mặc nhiên, kể cả với người có thẩm quyền. Cộng đồng cũng nên theo dõi các phiên điều trần công khai của ủy ban quy hoạch California City, một trong số ít kênh mà tiếng nói của công chúng, kể cả người Mỹ gốc Việt không trực tiếp liên quan, vẫn có thể tạo áp lực thực chất.
Đọc các bản tin gốc tại các liên kết nguồn bên dưới.